Zonguldak Kömür Havzası'nın icadı ve çözülüşü: Bir süreç olarak sanayisizleşme

Bu tez, Zonguldak Kömür Havzası'nın sanayisizleşmesinin sosyal, ekonomik ve politik olarak nasıl kurgulandığını incelemektedir. Havza, yüzyılı aşkın madencilik tarihiyle müsemma, Türkiye'de emeğin ve sanayinin başkenti olarak anılsa da 1980'lerden bu yana uygulanan sanayisizleşme politikaları sebebiyle bu özelliklerini kaybetme noktasına gelmiştir. Bu dönüşümü anlayabilmek adına, bu tez öncelikle havzanın bir kaynak çıkarım cephesi haline getirilmesinin tarihine odaklanmaktadır. Devlet yöneticileri bu dönemde havzaya hususi önem atfetmiş, kömür akışını güvence altına almak kaydıyla ülkenin muassır medeniyetler seviyesine ulaşacaklarına inanmışlardır. Bu çalışma, Zonguldak kömürünün ulusal ekonomi için önemi irdeledikten sonra, bu önemin göreceli olarak yitiminin ve havzanın merkezi hükümetler tarafından neden ve hangi şartlarda bir yük olarak görülmeye başlandığının incelemesini yapmaktadır. Bu minvalde, kömürün değerini hesaplama yolunda yeni bir ekonomi-politiğin ortaya çıkışını, neoliberal yeniden yapılanmayla birlikte devlet ve enerji piyasasının dönüşümünü ve kömür madencilerinin bu neoliberal hesaplama biçimine karşı direnişlerini konu edinmektedir. Bu tez, Türkiye'de yaşanan neoliberalleşmenin, havza özelinde sanayisizleşmenin kapısını ve meşruiyet zeminini oluşturduğunu iddia etmektedir. Üçüncü olarak ise havzada sanayisizleşmeyi ele avuca getiren politika ve araçları incelemektedir. Bu inceleme sonucunda sanayisizleşmenin bir sonun başlangıcına işaret etmediğini havzadaki üretim biçimi ve kapasitesinin özel sermaye lehine yeniden yapılandırılmasıyla devam ettiğini vurgulamaktadır. Bu tez için Zonguldak'ta derinlemesine görüşmeler, hayat hikayeleri derleme ve gözlemleri içeren etnografik araştırma yöntemlerini kullanarak saha araştırması ve arşiv çalışması gerçekleştirdim. Bu tez, görüşmecilerin hayat hikayelerine öncelik vererek, Türkiye'nin neoliberalleşme sürecini eleştirel bir şekilde ele almayı, sanayisizleşme ve emek tarihi çalışmalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.