Makroekonomik değişkenlerin dalgalanmalarının yapısal var analizi ile incelenmesi

125 ÖZET Bu çalışmada, iktisadi dalgalanmaların yapısı açıklanarak devresel dalgalanmalara teorik yaklaşımlar detaylı bir biçimde incelenmiş ve 1980:1 - 2002:IV dönemine ait Türk ekonomisi verileri kullanılarak bu teorilerin önermelerinin geçerliliği belirlenmeye çalışılmıştır. Dalgalanmalara teorik yaklaşımlar, denge ve dengesizlik yaklaşımı olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Walrasci genel denge yöntemini kullanan denge yaklaşımı altındaki teoriler devresel dalgalanmaları arz yönlü şoklarla, dengesizlik yaklaşımını esas alan teoriler ise talep yönlü şoklarla açıklamaktadır. Denge yaklaşımını benimseyen teoriler, devresel dalgalanmaları sistemin denge durumuna geçişte izlediği optimal tepkiler olarak görmektedir. Dengesizlik yaklaşımını benimseyen teoriler ise devresel dalgalanmaları dengesizlik durumu olarak görmektedir. Dengesizlik yaklaşımını benimseyen teorilere göre, herhangi bir nedenle ekonomi genel dengeden uzaklaştığında tekrar bu noktaya dönememekte veya dönmesi uzun bir zaman almaktadır. Türk ekonomisinin çeşitli şoklara dinamik tepkisi ile üretimde, istihdamda ve fiyatlarda meydana gelen dalgalanmalarda etkili olan şokların belirlenmesinde iki farklı teorik yaklaşıma dayanan modeller kullanılmıştır. Bu modellerin ilki neoklasik büyüme modeline, diğeri ise Phillips eğrisini içeren IS-LM modeline dayandırılmıştır. Seçilen teorik çerçeve modele hangi değişkenlerin alınması gerektiğini ve modele uygulanacak kısıtlamaların saptanmasını içermektedir. Bu nedenle modelden elde edilen sonuçlarda bu teorik tercihler etkili olmaktadır. Doğru değerlendirmede bulunabilmek için iki farklı teorik model kullanılarak Türk ekonomisindeki dalgalanmalar analiz edilmiştir.126 Çalışmanın ekonometrik analizinde yapısal VAR yöntemi kullanılmıştır. Ampirik analiz sonuçları, 1980-2002 döneminde Türk ekonomisinde meydana gelen devresel dalgalanmalarda hem arz hem de talep şoklarının etkili olduğunu göstermiştir.