Malatya Büyükşehir Belediyesi ilaçlama araçlarının rotalarının metasezgisel algoritmalarla belirlenmesi

Bu tez çalışmasında, Malatya Büyükşehir Belediyesi'nin ilaçlama araçlarının rotalarının optimizasyonu için metasezgisel yöntemler ile çok aşamalı bir uygulama geliştirilmiş ve sonuçları paylaşılmıştır. Çok aşamalı uygulamanın ilk aşamasında, ilgili kısıtlar göz önünde bulundurularak mahallelerin araçlara optimum dağıtımı ve rotalanması yapılmıştır. Bu aşamada problem, araç rotalama problem çeşidi olan Zaman Pencereli Araç Rotalama Problemi olup, Genetik Algoritma (GA) ile çözüm elde edilmiştir. İkinci aşama ise ilk aşamada yapılan rotalama ile artık birer bölge olarak düşünülen alanlarda ilaçlama yapacak araçların caddeleri/sokakları minumum mesafe ile gezinmesi amaçlanmaktadır. Bu aşamada ise ayrıt rotalama problemlerinden olan Çinli Postacı Problemi (ÇPP) olup, çözümü için Yapay Arı Kolonisi Algoritması (YAKA) kullanılmıştır. ÇPP'nin en önemli adımı tek dereceli düğümlerin aralarında minumum eşleşmesidir. Bu çalışmada minumum eşleşmenin sağlanması için YAKA'nın parametre değişimi kısmına modifiye işlemi yapılmıştır. Böylece çok büyük boyutlu graflarda bile optimum eşleşme başarılı şekilde sağlanmış olup, YAKA'ya yapılan modifiye işlemi literatüre kazandırılmıştır. Optimum eşleşme ile bölgeler için elde edilen Eulerian graflar üzerinde, Euler tur oluşturacak rotalar elde edilmiştir. Çok aşamalı uygulamanın verileri olan mahalleler arası mesafe matrisi ve cadde/sokak mesafe matrisleri, coğrafi bilgi sistemi (CBS) yazılımlarından QGIS yazılımı ile bizzat bu çalışma için oluşturulmuş gerçek ve orjinal verilerdir. Bu çok aşamalı uygulama, bu mesafe matrisleri üzerinde uygulanmış ve optimum sonuçlar elde edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Araç Rotalama, Ayrıt Rotalama, Çinli Postacı Problemi, Eulerian Graf, Euler Tur, Metasezgisel Yöntemler, Genetik Algoritma, Yapay Arı Kolonisi Algoritması, Optimizasyon, Coğrafi Bilgi Sistemleri, QGIS Yazılımı.