Malatyalı Sabrî Divanı'nda dinî ve tasavvufî unsurlar

Din, kâinatın var edilmesinden itibaren insanoğlunun tüm hayatını tesiri altına almış; insanoğlu da hayatını dinin gereklerine göre şekillendirmiştir. Tasavvuf ise Hz. Peygamber (sav)'den sonraki zamanlarda zühd dönemi ile başlamış olup süreç içerisinde gelişmiş ve yaygınlaşmıştır. Başta Anadolu olmak üzere Müslümanların yaşadığı geniş coğrafyalarda din ve tasavvufun insan hayatı üzerindeki etkisi artmış; doğal olarak bu durum edebiyata da aksetmiştir. Nitekim şairler şiirlerini din ve tasavvuf ilimlerinin bilgisiyle temellendirmiş; ayet ve hadislerle şiirlerine güç katmışlardır. Müstakil manzumelere konu olan dinî ve tasavvufî unsurlar, şairlerin hem İslami ve tasavvufî ilimlere ne kadar vâkıf olduğu, hem din ve tasavvufu nasıl kavradığı, hem de yaşadığı devrin din ve tasavvuf anlayışının nasıllığı hakkında bilgi vermesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu yönüyle hazırlanan çalışmada 19. yüzyılın sonu 20. Yüzyılın başında yaşadığı kabul edilen Sabrî'nin dîvânı dinî ve tasavvufî unsurlar bakımından incelenmiştir. Sabrî Divanı'nda din olarak İslam dininin, görüş olarak ehl-i sünnet anlayışının ve mezhep olarak ise Hanefi mezhebinin esas alındığı görülmüştür. Çalışma giriş, üç ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümünde Sabrî'nin hayatı, sanatı ve eserleri üzerinde durulmuş ve dîvânı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde dîvânın dinî unsurları ana başlıklar ve alt başlıklar hâlinde açıklanmış; iman, ibadet, ayet-hadis iktibasları, diğer unsurlar ve dinler, mekânlar, dinî-ilmî-kutsal şahsiyetlere değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise tasavvufî unsurlara yer verilmiş; aşk, âşık, tarikatlar, tasavvufî mekânlar, unsurlar, tip ve şahsiyetler başlıklarıyla açıklanmıştır. Çalışmadan elde edilen bilgiler, maddeler hâlinde sonuç bölümünde sunulmuş ve kaynakça ile çalışma sonlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Divan edebiyatı, 19. yüzyıl, Sabrî Divanı, Dinî ve Tasavvufî Unsurlar.