Mali dengelerin enflasyon, dış ödemeler dengesi ve kur değişkenlikleri çerçevesinde değerlendirilmesi: Türkiye örneği

Temel ekonomik göstergeler arasında yer alan, mali denge, enflasyon oranı, dış ödemeler dengesi ve döviz kuru, Türkiye ekonomisinde uzun süredir çözüme kavuşturulamayan sorunlar olarak yer almaktadır. Türkiye ekonomik tarihi incelendiğinde, bahse konu göstergelerde yaşanan sorunların belirli bir düzeyi aşması ve birbiri üzerinde etki yaratması, ekonomiyi krize sürüklemekte veya kriz dönemlerinde sorunların derinleşmesi söz konusu olmaktadır. Ülke ekonomisinde meydana gelen krizlerde, sorunların çözümüne yönelik atılan adımlar belirli bir süre ekonominin iyileşmesine katkı sağlamış olmasına rağmen ekonomide kalıcı bir istikrar ortamı yaratılamamıştır. Bu sebeple çalışmada, enflasyon oranı, kur değişimi ve cari işlemler dengesinin mali denge üzerindeki etkisi ve mali denge, enflasyon oranı ve kur değişiminin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Çalışmanın amacı, iki farklı model üzerinden, Türkiye ekonomisinin 1990-2023 dönemi yıllık verileri kullanılarak, NARDL analizi ile test edilmiştir. Araştırma dönemi olarak 1990-2023 aralığının seçilmesinde, ülke ekonomisinde meydana gelen krizleri kapsaması, yıllık veriler ile çalışılmasında ise kamu kesimi genel dengesine ait verilerin yıllık yayınlanıyor olması belirleyici olmuştur. Ziwot-Andrews yapısal kırılmalı birim kök testi sonucunda yapısal kırılmalara rastlanması ve BDS testi sonucunda zaman serilerinin doğrusal olmayan bir yapıda olması nedeniyle, çalışmada kullanılacak olan yöntemin NARDL olmasına karar verilmiştir. Araştırma bulguları, uzun dönemde değişkenler arası eş bütünleşme ilişkisinin varlığını ve ayrıca birinci modelde, kur değişimi hariç olmak üzere bağımsız değişkenlerin pozitif ve negatif şoklarının mali denge üzerinde etki yarattığını, ikinci modelde ise tüm bağımsız değişkenlerin negatif ve pozitif şoklarının cari işlemler dengesi üzerinde etki yarattığını ortaya koymaktadır.