Marmaris'te toplanan yağmur suyu örneklerinin kimyasal kompozisyonunu etkileyen kirletici kaynaklarının ve kaynak alanlarının belirlenmesi

Bu çalışma kapsamında Meteoroloji Genel Müdürülüğü (MGM) tarafından 2011-2022 yılları arasında işletilen Marmaris İstasyonu'nda (28.3325 ºE, 36.8859 ºN, 950 m) toplanan yağmur suyu örneklerinin kimyasal kompozisyon verisi ana iyonlar açısından değerlendirilmiştir. Halihazırda 2011-2020 yılları arasında MGM tarafından üretilen veri seti 2020-2022 yılları arasında toplanan yağmur suyu örneklerinin SO42-, NO3-, Cl-, Mg2+, Ca2+, K+, Na+, NH4+ ve pH parametreleri açısından analiz edilmesiyle elde edilen veri seti ile birleştirilmiştir. Yağmur suyu örneklerinde ortalama pH değeri 5.73±0.86 olarak belirlenmiş olup bu değerin asit yağmuru kritik değerinin üstünde olduğu bulunmuştur. Yağmur suyu örneklerinde belirlenen parametrelerin konsantrasyonlarının 3.63±6.43 mg/L (Cl-) ila 0.011±0.027 mg/L (H+) arasında değiştiği bulunmuştur. Toplam iyon konsantrasyonuna en fazla katkısı olan iyonların Cl- ve Ca2+ olduğu saptanmıştır. Parametrelerin mevsimsel değişimleri incelendiğinde deniz tuzu markörü olan Cl- ve Na+ parametrelerinin kış mevsiminde deniz üstünde artan rüzgâr hızına bağlı olarak konsantrasyonlarının arttığı bulunmuştur. Antropojenik kaynaklardan atmosfere salınan öncü gazların yaz aylarında fotokimyasal tepkimeleri ile oluşan SO42- ve NO3- parametrelerinin yaz aylarında konsantrasyonlarının arttığı görülmüştür. Toprak kaynaklı olarak atmosfere taşınan Ca2+, Mg2+ ve K+ ise yaz aylarında konsantrasyonlarının arttığı belirlenmiştir. Yağmur suyu kompozisyonunu etkileyen uzun mesafeli kaynakları belirlemek için 1500 m yükseklikteki geri yörüngeler kümeleme analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizde hava kütlelerinin yedi farklı bölgeden Marmaris'e ulaştığı belirlenmiştir. Karadeniz ve Atlantik Okyanusu üzerinden gelen hava kütlelerinin yağmur suyu kompozisyonu üzerinden önemli kaynak alanları olduğu saptanmıştır. Yağmur suyunda belirlenen parametrelerin hangi kirletici kaynaklarından atmosfere salındığını saptamak amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar Marmaris bölgesini etkileyen ana kirletici kaynaklarının deniz tuzu, asidik parametrelerin nötralizasyonu ile oluşan ikincil kirleticiler ve biyokütlenin yakılması ve toprağa gübre uygulanması sonucu atmosfere salınan kirleticiler olduğunu ortaya koymuştur.