Masumiyet karinesi kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması

Bu çalışmada masumiyet karinesi kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması incelenmiştir. Adil yargılanma hakkının önemli bir unsuru olan masumiyet karinesi hem adil yargılanmanın sağlanması hem de kişinin onurunun korunabilmesi bakımından önemlidir. Ayrıca yargılamanın yürütülebilmesinde ve kişinin insan haklarına uygun yargılamanın gerçekleştirilmesinde bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye'de, 1982 tarihli Anayasa'da ilk defa anayasal olarak karineye açık bir şekilde atıfta bulunulmuştur. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde detaylara girmese de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kararlarında karine geniş bir şekilde açıklanmış ve bu sayede karinenin kapsamı genişlemiştir. Türkiye'de 2012 yılında Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolunun onaylanmasıyla birlikte karineye yönelik ihlal iddiaları Anayasa Mahkemesi tarafından incelenebilmektedir. Kamu hizmetlerinin hukuka uygun şekilde yürütülebilmesi ve vatandaşlara sunulabilmesi için görevini layığıyla yapabilecek kişilerin seçilmesi gereklidir. Bu koşulların sağlanabilmesinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılması da önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye'de 1994 yılına kadar güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması herhangi bir mevzuata dayanmadan uygulanmaktaydı. Zaman içerisinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının çerçevesi genişletilerek uygulanmaya bağladığı görülmektedir. Ancak uygulamanın gerek mevzuatından gerekse uygulamasından kaynaklı birtakım sorunlar yaşanmaktadır. Bireylerin temel hak ve özgürlüklerini sınırlandıran uygulama bireysel başvurularla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarına konu olmaktadır. Çalışma kapsamında insan hayatında önemli bir etkisi ve önemi bulunan masumiyet karinesi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları referans alınarak çeşitli açılardan incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle hak kayıplarının yaşanmasının genelde en temel insan hakkı olan adil yargılanma hakkı, özelde masumiyet karinesi kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. Sonuç olarak, güvenlik soruşturması olumsuz olan ve Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunan kişilerin kamu görevine atanamaması işlemine karşı açılmış davalarda genelde güvenlik soruşturmasından ziyade mahkemelerde adil yargılanma ortamının sağlanamaması, kesin bir mahkûmiyet hükmü olmasa da hükmün geri bırakılması kararının dikkate alınmaması ve gerekçeli kararda yer alan masumiyet karinesinin ihlaline neden olabilecek ifadeler olduğu görülmektedir.