Mâtürîdîlik ve Eş'arîliğin teklif-i mâ lâ yutâk anlayışına mukayeseli bir yaklaşım

Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde teklif konusunun anlaşılması için gerekli gördüğümüz bazı kavramları açıklamaya çalıştık. Bunlar; insanın özgürlüğü, kesb, irade, istitâat ve kudret kelimeleridir. İkinci bölümde ise teklif ve teklifi oluşturan unsurlarla birlikte hikmet kavramını karşılaştırmalı olarak irdeledik. Çalışmanın temel amaçları içerisinde yer alan teklif kavramı birçok bilim dalının inceleme alanını oluşturmaktadır. Bu bilim dalları içerisinde yer alan Kelâm ilmi özelinde yoğunlaşmak, çalışmamızın çerçevesini oluşturmaktadır. Teklif, öncelikle yüce Allah'ın bir fiili olması açısından kelâma konu olmuştur. Kelâmın ortaya çıktığı ilk dönemden itibaren 'teklif-i mâ lâ yutak' yani; insanın gücünün yetemeyeceği bir işi ya da fiili Yüce Allah'ın insana verip-vermeme durumu, bu durumun Allah açısından adaletli olup olmadığı, teklif etmenin veya teklifi gerektiren şartların Allah'a vacip olup olmadığı konuları çokça tartışılmıştır. Bu tartışmaların kapsamı genel olarak iki boyut üzerinden yapılmaktadır. Birincisi ilahi adâlet boyutu, ikincisi ise insan sorumluluğunun temellendirilmesi bağlamındadır. Çalışmamızda, Mâtürîdî ve Eş'arî mezheplerinin teklif-i mâ lâ yutak ile ilgili görüşleri üzerinde durarak, her iki grubun konuyla ilgili ortaya koyduğu tezleri, delilleriyle birlikte ele almaya çalıştık.