Theses supervised by Prof. Dr. Metin Özdemir
11 theses · Çukurova University, Ankara Social Science University, Ankara Yıldırım Beyazıt University
Yarıiletken yüzeylerdeki atomik basamakların kinetiği ve termodinamiği
ÖZDOKTORA TEZİYARIİLETKEN YÜZEYLERDEKİ ATOMİK BASAMAKLARINKİNETİĞİ VE TERMODİNAMİĞİAhmet Türker TÜZEMENÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜFİZİK ANABİLİM DALIDanışman : Prof. Dr. Metin ÖZDEMİRYıl : 2006, Sayfa : 165Jüri : Prof.Dr .Metin ÖZDEMİRProf.Dr. Yüksel UFUKTEPEProf.Dr. Ramazan ESENProf.Dr. Yusuf ÜNLÜYrd.Doç.Dr. Hülya METİNBu çalışmanın amacı, buruşuk yüzey sıcaklığı altında bulunan ve teraslarlabirbirlerinden ayrılmış atom yüksekliğindeki basamaklardan oluşan yarı iletken biryüzeyin verilen şartlara bağlı olmak üzere zaman içerisinde denge haline ulaşmasını,büyütülmesini veya aşınmasını analitik ve sayısal yöntemlerin uygun bir birlikteliğiile sayısal ağırlıklı olarak çözmektir. Problemin çözümünde yüzey enerjisinin etkileriile beraber yüzeye parçacık akışının olup olmadığı durumlar ayrı ayrı göz önünealınmıştır. Tezde konular basitten karmaşığa doğru göz önüne alınıp önce bir boyutluproblemler daha sonra ise iki boyutlu problemler ele alınmıştır. Ele alınan her terasüzerinde difüzyon denklemi çözülmüş, basamaklar için hareket denklemleri yazılıpbunların sayısal çözümünden yüzey morfolojisi elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Buruşuk yüzey sıcaklığı, difüzyon denklemi, basamak vebasamak enerjisi, yüzey morfolojisi, sınır değer problemi.I
Yeryüzünde hareket konusunda bilgisayar destekli eğitimin (ortaöğretim öğrencilerinde) öğrenci başarısına etkisi
Bu çalışmanın amacı, `Yeryüzünde Hareket' konularının öğretilmesinde bilgisayar desteği kullanılmasının öğrencilerin ders başarısına etkisini araştırmaktır. Yeryüzünde hareket konusunu içeren 45 soruluk başarı testi geliştirilmiş ve İskenderun'da çeşitli okullarda okuyan, daha önce yeryüzünde hareket konusunu işlemiş 155 11. sınıf öğrencisine uygulanarak nihai başarı testi elde edilmiştir. Çalışmaya İskenderun Demir Çelik Anadolu Lisesi'nde 11.sınıfta okuyan deney grubu (N=25) ve kontrol grubu (N=22) öğrencileri katılmıştır. Araştırmada kontrol gruplu öntest sontest deseni kullanılmıştır. Deney grubu öğrencileri her öğrencinin kendi kontrol edebildiği bilgisayar programının bulunduğu bilgisayarı kullanarak, öğretmen kontrolünde tahta ve projeksiyon cihazında da konu ile ilgili açıklama desteği de verilerek işlenen dersten yararlanmıştır. Kontrol grubu öğrencileri ise sadece öğretmenin tahtada ders anlatması ve öğrencilerin dinlemesi şeklinde bilinen geleneksel öğretim yönteminin kullanıldığı fizik dersinden faydalanmışlardır. t testi varyans analizi ile iki grup arasındaki yeryüzündeki hareket konusundaki başarı karşılaştırılmış ve bilgisayar kullanılarak projeksiyon ve tahta desteği ile anlatılan yeryüzünde hareket derslerinden faydalanan öğrenci grubunun geleneksel yöntemden yararlanan öğrenci grubuna göre daha başarılı olduğu sonucuna varılmıştır.
Ambient pressure X-ray photoelectron spectroscopy and its applications
During the past decade, the application of Ambient Pressure X-rayPhotoelectron Spectroscopy (APXPS) has been recognized as an important in situtool to study environmental and materials science, energy related science, and manyother fields. Several APXPS endstations are currently under planning or developmentat the USA and international light sources, which will lead to a rapid expansion ofthis technique. The present work describes the design and performance of a newAPXPS instrument at the Advanced Light Source beamline 9.3.2 at LawrenceBerkeley National Laboratory. This new instrument, Scienta R4000 HiPP, is a resultof collaboration between Advanced Light Source and its industrial partner VGScienta.The R4000 HiPP provides superior electron transmission as well asspectromicroscopy modes with 16 ?m spatial resolution in one dimension and angleresolvedmodes with simulated 0.5° angular resolution at 24° acceptance.Applications of APXPS have been also given in this work. In the first studythe APXPS and mass spectrometry have been utilized to investigate the CO and O2co-adsorption and the catalytic oxidation of CO on a Pt(110) surface under variouspressures of CO and O2 (up to 250 mTorr). Studies suggest that there is no surfaceoxide formation on Pt under our reaction conditions. However, CO oxidation in thispressure (<500 mTorr), O2 to CO ratio (<10), and temperature (150 °C) regime isconsistent with the Langmuir?Hinshelwood reaction mechanism. Second work wasto study early oxidation stages of NiTi shape memory alloys using APXPS andNEXAF. The role of the temperature on the formation of passivation layer on NiTiwas pointed out.
Kutuplanmanın çoklu yapıların elektronik özeliklerine etkisinin monte carlo yöntemi ile incelenmesi
Nitrür içerikli yarıiletkenler ile elde edilen tekli veya çoklu eklem yapılarda, kutuplanma (kendiliğinden ve piezoelektrik) alanları yüksek bir elektron yük yoğunluğuna sebep olur. Bazı durumlarda hiç katkılama olmasa bile kutuplanmanın etkisi ile bantlarda meydana gelen eğilmeler nedeniyle çok yüksek yoğunluklarda (1012 ? 1013 cm?2) serbest elektron gazı elde etmek mümkündür. Bu tezde modülasyon katkılama tekniğinin kullanıldığı bir AlGaN/GaN yapısı için Poisson/Schrödinger denklemleri kendi içinde uyumlu çözüldü. Katkılama kalınlığının, verici konsantrasyonun, eklemin boyutlarının, özellikle kendiliğinden ve piezoelektrik kutuplanmanın bu yapının elektronik özelliklerine etkisi araştırıldı. Daha sonra hiç¸ katkılama yok iken kendiliğinden ve piezoelektrik kutuplanma sonucu arayuzeyde oluşan elektron yük yoğunluğu incelendi.Her iki durum için de elektronların değiş-tokuş etkileşimi ayrıca dikkate alındı. Arayüzeyde oluşan potansiyel profili, bos veya dolu enerji seviyeleri ve buna karşılık gelen dalga fonksiyonları, dolu enerji seviyelerinde bulunan elektron yük yoğunluğu elde edildi. Kendi içinde uyumlu hesaplamalardan elde edilen dalga fonksiyonları ve enerji seviyeleri kullanılarak iki boyutlu saçılma (buruşuk yüzey, akustik fonon ve polar optik fonon) oranları hesaplandı. Bu hesaplamalardan elde edilen veriler kullanılarak ensemle Monte Carlo yöntemi ile yük tasınım karakteristikleri incelendi. Benzeri hesaplamalar bir kuantum kuyusu için tekrar edildi.
Geçiş metalleri katkılı zno'nun elektronik özellikleri
İletken saydam oksitler, güneş pillerinin ve büyük boyutlu ekranların üretilmesinde kullanılabilecek potansiyel malzemelerdendir. Bu kategorideki ZnO, görünür bölgede saydam olması, yasak enerji aralığının katkılama ile değiştirilebilmesi gibi özellikleri nedeniyle son yıllarda değişik açılardan çok çalışılan bir malzeme olmuştur. Ayrıca ZnO katkılanarak manyetik özellikleri değiştirilebilen bir malzeme olduğundan spintronik uygulamalarında kullanılabilir bir malzeme olmasından dolayı çok ilgi çekmektedir. Bu çalışmada ZnO'nun geçiş metalleri (Cu, Fe, Ni, Co, Mn) ile katkılanması sonucu yasak enerji aralığında, örgü parametrelerinde ve elektron ve boşluk etkin kütlelerinde meydana gelen değişiklikler incelenmiştir. Katkılama oranları deneysel çalışmalarda olduğu gibi düşük tutulmuştur (%1-%10). Yasak enerji aralığında oluşan değişimler Yerel Yoğunluk Yaklaşımı çerçevesinde Yoğunluk Fonksiyoneli Teorisini kullanan açık kaynak kodlu ABINIT programı ile hesaplanmıştır. Yoğunluk Fonksiyoneli Teorisi yasak enerji aralıklarını hesaplamada yetersiz kaldığı bilinmektedir. Burada önemli olan değişimin hangi yönde olduğunu belirlemek olduğundan, yasak enerji aralığının mutlak değerinden ziyade katkılama ile oluşan değişimi üzerinde durulmuştur. Yukarıda anılan geçiş metalleri ile katkılandığında genel olarak katkılama oranı arttıkça ZnO'nun yasak enerji aralığının azaldığı gözlenmektedir. Etkin kütlenin değeri elde edilen enerji bant yapısı kullanılarak hem elektronlar hem de deşikler için hesaplanmıştır. Etkin kütlelerin değeri ters örgü uzayında seçilen belirli yönlerde hesaplanmıştır. Etkin kütlelerin de genel olarak katkılama oranı ve katkılama malzemesine göre değiştiği gözlenmiştir. Geçiş metalleri ile katkılama sonucu Ni hariç diğerlerinde a parametresi artmış, c parametresinde ise azalma ve artışlar görülmüştür.
Bor karbürün dinamik yük altında mekanik özelliklerinin moleküler dinamik yöntemlerle incelenmesi
Bor karbürün (B4C) dinamik yük altındaki mekanik davranı¸sını incelemek üzere moleküler dinamik simülasyonları yapılmı¸stır. Bu amaçla atomik ¸sok sıkı¸stırma simülasyon deneyleri [0001] ve [1010] çarpma yönleri için gerçekle¸stirilmi ¸stir. Atomlar arasındaki etkile¸sme reaktif kuvvet potansiyelleri (reaxFF) ile temsil edilmi¸stir. Her iki yön için Hugoniot e˘grileri ve Hugoniot elastik limitleri (HEL) belirlenmi¸stir. [0001] ve [1010] yönleri için HEL noktaları sırası ile 17 ve 19 GPa basınç de˘gerlerinde meydana gelmektedir. [0001] yönü ile kar¸sıla¸stırıldı˘gında malzeme yapısal deformasyonlara [1010] çarpma yönünde daha iyi direnç göstermektedir. Malzeme içinde ¸sok dalgası içinde üç farklı ¸sok cephesi olu¸smaktadır. ¸Sok hızıUs ve piston hızıUp arasında plastik bölgede iki farklı lineer ili¸ski ortaya çıkmaktadır. [0001] ve [1010] çarpma yönlerinde malzemenin amorf yapısı sırası ile ancak 2,0 km/s ve 3,0 km/s çarpma hızlarından sonra gözlenmi¸stir. Deformasyonların sebebi olarak dü¸sünülen C-B-C zincirlerinin bükülmesi ve ikozahedronların kolektif olarak aynı yönde dönmesi amorfla¸smadan önce gözlenmektedir ve her iki olgunun derecesi çarpma hızına ve çarpma yönüne ba˘glıdır. B4C'de olu¸san yapısal de˘gi¸siklikler radyal da˘gılım fonksiyonu kullanılarak ara¸stırılmı¸stır. Buldu˘gumuz sonuçlar deneysel çalı¸smalar ile uyum içindedir. Anahtar kelimler: Bor karbür, ¸Sok Dalgaları, Moleküler Dinamik, ReaxFF
Salgın hastalıkların teolojik açıdan değerlendirilmesi (Hamdan b. Osman el-Cezairi örneği)
Tarihte pek çok salgın hastalığın meydana geldiği ve bu hastalıklardan binlerce insanın öldüğü bilinen bir gerçektir. Bunların içinde en fazla etki bırakanlardan biri de son yıl-larda küresel salgın haline dönüşen Yeni Koronavirüs (COVID-19) hastalığıdır. Hastalı-ğın tüm dünyada yayılmasıyla birlikte bazı ülkelerin sağlık sistemleri çökme noktasına gelmiş, adeta kaos oluşmuştur. İnsanlar salgınlar gibi doğal felaketlerle karşılaştığında bu durumu inanç dünyalarında sorgulamışlardır. Bu sorgunun neticesinde bazı tepkiler ver-mişlerdir. Bu tepkileri kelâm ilmi açısından değerlendirenlerden birisi de Hamdan bin Osman el Cezâiri'dir. Bu çalışmada Cezâiri'nin hayatı ve salgın hastalıkları kelâmi açı-dan değerlendirmesi ele alınmıştır. Çalışmanın giriş kısmında konu, kapsam ve sınırlılık-lar, amaç ve metod ifade edilmiş, Hamdan bin Osman Hoca'nın hayatı ve ilmi kişiliği ile ilgili bilgiler verilmiştir. Burada Hamdan Hoca'nın yazdığı eserlerin arşiv taramasına dair bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde salgın hastalıkların teolojik arka planı ele alınmış, ilgili ayet ve hadisler aktarılmıştır. Ayrıca birinci bölümde salgın hasta-lıklar ve doğal afetler konusunda yazılan kelâmi eserler incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Hamdan bin Osman'ın salgın hastalıklara bakışı ilâhi takdir, ilâhi adalet, ilâhi rahmet, ilâhi hikmet ve mümkün dünyaların en iyisi teorisi açısından incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışma Hamdan bin Osman Cezâiri'nin yazdığı İthâfü'l-munsıfîn ve'l-üdebâ bi-mebâhisi'l-ihtirâz ani'l-veba isimli eserin nüshasından bazı sayfalarını ekler kısmına eklemekle son bulmuştur.
Mâtürîdîlik ve Eş'arîliğin teklif-i mâ lâ yutâk anlayışına mukayeseli bir yaklaşım
Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde teklif konusunun anlaşılması için gerekli gördüğümüz bazı kavramları açıklamaya çalıştık. Bunlar; insanın özgürlüğü, kesb, irade, istitâat ve kudret kelimeleridir. İkinci bölümde ise teklif ve teklifi oluşturan unsurlarla birlikte hikmet kavramını karşılaştırmalı olarak irdeledik. Çalışmanın temel amaçları içerisinde yer alan teklif kavramı birçok bilim dalının inceleme alanını oluşturmaktadır. Bu bilim dalları içerisinde yer alan Kelâm ilmi özelinde yoğunlaşmak, çalışmamızın çerçevesini oluşturmaktadır. Teklif, öncelikle yüce Allah'ın bir fiili olması açısından kelâma konu olmuştur. Kelâmın ortaya çıktığı ilk dönemden itibaren 'teklif-i mâ lâ yutak' yani; insanın gücünün yetemeyeceği bir işi ya da fiili Yüce Allah'ın insana verip-vermeme durumu, bu durumun Allah açısından adaletli olup olmadığı, teklif etmenin veya teklifi gerektiren şartların Allah'a vacip olup olmadığı konuları çokça tartışılmıştır. Bu tartışmaların kapsamı genel olarak iki boyut üzerinden yapılmaktadır. Birincisi ilahi adâlet boyutu, ikincisi ise insan sorumluluğunun temellendirilmesi bağlamındadır. Çalışmamızda, Mâtürîdî ve Eş'arî mezheplerinin teklif-i mâ lâ yutak ile ilgili görüşleri üzerinde durarak, her iki grubun konuyla ilgili ortaya koyduğu tezleri, delilleriyle birlikte ele almaya çalıştık.
Yakın dönem isbât-ı vâcib çalışmaları
"Yakın Dönem" ismi, içinde bulunduğumuz zaman dilimine göre yakın dönemde yapılmış isbât-ı vâcib çalışmalarını ifade edebilmek için tercih ettiğimiz bir adlandırmadır. Biz, "Yakın Dönem İsbât-ı Vâcib Çalışmaları" adlı bu tez araştırmasında 19. Yüzyılın ikinci yarısından 20. Yüzyılın ilk yarısına kadar yaklaşık yüz yıllık dönem içinde isbât-ı vâcib çerçevesinde eser veren üç düşünürün Allah'ın varlığını ispatlamada klasik ve modern hangi delilleri kullandıklarını, mevcut delilleri geliştirme anlamında bir katkı sağlayıp sağlamadıklarını ve ne gibi özgün deliller geliştirdiklerini araştırdık. Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın amacı, önemi, kapsam ve sınırlılıkları, yöntemi, kaynakları ve görüşlerini incelediğimiz üç düşünürün kelâm ilmi açısından konumlarını ele aldık. Temel amacımız, yakın dönem düşünürlerinin isbât-ı vâcib çalışmalarını ortaya çıkarmak olmakla birlikte birinci bölümde kavramsal zemin oluşturmak için isbât-ı vâcib geleneğini ve isbât-ı vâcib terminolojisini inceledik. Burada kelâm tarihinde Allah'ın varlığını ispatlamak için ortaya konulan literatür tanıtıldı ve örnek olarak Kâtibî ve Tûsî'nin birbirlerine yazdıkları isbât-ı vâcib risaleleri incelendi. İsbât-ı vâcible ilgili temel kavramlar kapsamında varlık, mahiyet, vucub (zorunluluk), imkân, imtinâ' (imkânsızlık), kıdem, hudûs, devr, teselsül, illet, fâil, delâlet, istidlâl ve ispat kavramları tanımlanıp incelendi; ayrıca vâcibü'l-vucûd ve isbât-ı vâcib terkipleri açıklandı. "Yakın Dönemde İsbât-ı Vâcib Delilleri" adlı ikinci bölümde üç düşünürün isbât-ı vâcibde kullandıkları delilleri inceledik. Bu çerçevede her düşünürün çeşitli eserlerine gerektikçe başvurduk, ama özellikle Harpûtî'nin Tenkîhu'l-Kelâm'ı, Filibeli'nin Allah'ı İnkâr Mümkün mü adlı kitabı ve İzmirli'nin Yeni İlm-i Kelâm'ı adı geçen düşünürlerin görüşlerini tespit açısından en çok başvurduğumuz eserler olmuştur. Hudûs, imkân, gâye ve nizâm delilleri üç düşünürün de küçük farklarla kullandığı klasik deliller olurken, fıtrat ve vicdan, inâyet ve itkân, ihtirâ ve ibda, ahlâk, kemâl ve kabul-i âmme delilleri bazı düşünürler tarafından kullanılmışken bazıları tarafından kullanılmamıştır. Batılı filozoflara dayanarak sadece İzmirli'nin kullandığı modern deliller inhisar, sonsuz, künhî (özsel), ezelî hakikatler ve psikolojik güçler delilleridir. Filibeli, Kur'anî bir referansla kısmen hudûs, gâye ve nizâm delillerine benzer şekilde kâinat delili de denebilecek âfâk delilinden ve vicdan delilini kastederek enfüs delilinden bahsetmiştir. "İnkârcıların İtirazlarına Verilen Cevaplar" adlı üçüncü bölüm, üç düşünürün kendi çağlarındaki inkârcılar tarafından ortaya atılan şüphe ve itirazlara cevap vermek için geliştirdikleri açıklama ve karşı delilleri konu almaktadır. Kelâm sistematiğine uygun isbât-ı vâcib delili geliştirme ve kullanma konusunda öne çıkmayan Filibeli, inkârcılara cevap verme konusunda daha yüksek başarı sağlamıştır. Tez çalışmamız, en azından, üç düşünürü benzer ve farklı yönleriyle ele alması itibarıyla kelâm araştırmalarına mütevazı bir katkı olarak değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Delil, Hudûs, İmkân, İsbat-ı Vacib, Yakın Dönem
Din-siyaset ilişkisi açısından Me'mun dönemi mihnesi
Din-Siyaset İlişkisi Açısından Me'mun Dönemi Mihnesi Bu çalışma İslam siyaset geleneğinde din ve devlet arasındaki ilişkiyi ele almayı amaçlar. Böyle bir çalışma için ise Me'mun döneminin ideal bir inceleme alanı olduğu düşünülmüştür. İslam tarih geleneğinde tarihsel ve kültürel sebeplerle din ile siyaset arasında belirgin sınırların olmaması, bu iki kurumsal yapı arasındaki ilişkinin yanlış tespit edilmesine yol açmıştır. Bunun sonucu olarak da belirli sorun alanlarını ortaya çıkarmıştır. Bu sorunlu algı, politikanın sorun çözme imkânını da sınırlandıran bir sebep olmuştur. Sözü edilen bu sorunlu algı sebebiyle; bir taraftan politikacılar dini politik bir araç olarak algılamak eğiliminde olmuşlarken, diğer yandan; devlet farklı dînî akımların fetih alanı haline gelmiştir. Çalışmamızda teolojik bir konu olarak Kur'ân'ın yaratılmışlığı ayrı bir bölümde tartışılmış olmasına rağmen bizim asıl ilgilendiğimiz konu, din ve devlet arasındaki ilişkinin mihnenin ortaya çıkması üzerindeki etkisidir. Mihnenin teolojik konusu olan Kur'ân'ın yaratılmışlığı doktrini, bizim çalışmamızda ikincil bir öneme sahip olduğu için bu konuda ekstra bir söylem geliştirme amacı gütmedik. Klasik İslam teolojisi; Kur'ân'ı ve hadisleri inanç konularında kabul edilebilir tek otorite olarak gören Ehl i-Hadis ve rasyonel dînî algıyı temsil eden gruplar olmak üzere iki kutuplu bir yapı arz etmektedir. Halife Me'mun'un mihnesinin bu gruplardan ilkine karşı olduğu varsayılmıştır. Miladi takvime göre 833'te halife el-Me'mun, Kur'ân'ın yaratılması doktrinini öncelikle yargı mensuplarına dayatmaya çalıştı ve bir sorgulama (mihne) başlattı. Ancak toplumda derin kökleri ve güçlü bağları olan Ehl-i hadis'in sorgusu, toplumda şiddetli bir muhalefet gördü. Sonuç olarak ise doktrin başarısız oldu. Teolojik bir tartışma alanı olan 'Kur'ân'ın yaratılmışlığı' öğretisi sebebiyle halife Me'mun, siyasi lider olarak teolojik bir konuya müdahale etmiş ve kadıları bu doktrin üzerinden sorguya çekmiştir. İslam siyaset geleneğinin varsayımına göre, bu müdahale halifenin yetkisi hatta görevidir. Bu sebepten mihnenin ortaya çıkması sıra dışı bir durum olarak görülemez. Fakat tüm bunlardan sonra bile cevap bulamayan soru; halifenin mihnedeki pozisyonunun neye karşılık gelmekte olduğudur? O bir hukukçu mu dur? Dinin en üst organı mı, yoksa siyasi bir lider olarak mı sosyal alana müdahil olmuştur? Zira halifelik her üç yetkiyi de elinde bulunduran kurumsal bir yapıdır. Diğer yandan; İslam tarihinin trajik bir evresi olan halife Me'mun dönemi, son dönemlerde yoğunlaşan akademik ilgiye sahne olmuştur. Bu ilgi muhtemelen mihnenin ardındaki gerekçeleri anlama çabasının ürünüdür. Çalışmamız üç bölüm bir giriş ve bir sonuç bölümünden oluşmaktadır. Birinci bölümde İslam'ın politik bir iddiası olup olmadığı tartışılmış ve İslam politik iddiasının anahtar kavramlarından hilafet kurumunun tarihsel serüveni ele alınmıştır. Bu kurumun dînî mi yoksa kültürel bir yapı mı olduğu sorununa da bu bölümde dikkat çekilmiştir. İkinci bölümde; mihneye konu olan 'Kur'ân'ın yaratılmışlığı' tartışmasının kaynakları, konunun tartışılma biçimi ve dînî ekollerin bu tartışmadaki farklı yaklaşımlarının sebepleri üzerinde yoğunlaşılmıştır. Üçüncü bölümde halife Me'mun'un mihne mektupları tercüme edilerek analiz edilmiş ve halifenin mihneden beklentisinin ne olduğu ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çünkü akademik dünyanın mihnenin sebepleri konusunda kafa karışıklığı yaşadığı çok açık olarak görülmektedir. Bizim çalışmamız bu kafa karışıklığını kısmen de olsa gidermeyi amaçlamaktadır. Anahtar Kavramlar: Mihne, Me'mun, Halku'l-Kur'ân, Siyaset-Din,
Seyfeddin el-Âmidî'nin hudûs savunusu
Seyfeddin el-Âmidî kelâm, felsefe, mantık ve fıkıh gibi birçok disiplinde eserler vermiş, önemli bir felsefî kelâm dönemi düşünürüdür. Yaşadığı dönem itibariyle Âmidî'nin tanınıp anlaşılması, kelâm ilminin tarih içinde elde ettiği niteliklerin de anlaşılmasına katkı sağlayacağından düşünce tarihi açısından önem arz etmektedir. Müellifin içinde yaşadığı felsefî kelâm dönemi, kelâmda yoğunlukla felsefî meseleler üzerine tartışmaların yapıldığı, kelâm âlimlerinin felsefeye meylettiği ve felsefeyle kelâmın mezcedildiği bir dönem olarak bilinmektedir. İslâm filozoflarıyla kelâm âlimlerini birbirinden ayıran en derin meselelerden biri olan hudûs, bir diğer deyişle âlemin varlığa çıkışı tartışmasıysa özellikle felsefî kelâm kapsamında incelenmesi kıymeti haiz bir konudur. Zira âlemin varlığa çıkışı hakkındaki tutumu, bir düşünürün mütekellim mi filozof mu olduğunun belirlenmesinde ölçüt kabul edilen noktalardan biridir. Bu nedenle, mütekellimlerin filozoflaştığı ve kelâmın felsefî kelâma dönüştüğü bir dönemde bir düşünürün ne ölçüde mütekellim ne ölçüde filozof olduğunu hudûs ekseninde ortaya koymak, kelâm tarihi açısından oldukça anlamlıdır. Bu kapsamda tezimiz bir mütekellimin dünya görüşünün filozoflara mı kelâm âlimlerine mi daha yakın olduğunu ortaya koyma amacı taşıyan, temel bir konuyu ele almaktadır. Bu amacı gerçekleştirmek üzere yola çıkan tezimiz giriş, iki ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Tezimizin giriş bölümünde araştırmanın teknik çerçevesini çizdikten sonra Âmidî'nin hayatı ve ilmî kişiliğini ve yaratma tartışmasının müellife kadarki genel serencamını ele aldık. Birinci bölümde, hudûse ilişkin ilâhî sıfatlarla ilgili tartışmalarda müellifin hangi pozisyonda yer aldığını ortaya koyup değerlendirdik. İkinci bölümde müellifin hudûse ilişkin yaklaşımlarını nasıl temellendirdiğini inceledik. Sonuç kısmındaysa müellifin hudûse dair görüşlerinin genel bir değerlendirmesini yaparak onun kelâm cenahına ne kadar felsefe cenahına ne kadar yakın olduğuna yönelik tespitlerimizi belirginleştirdik. Anahtar Kelimeler: Âmidî, Felsefî Kelâm, Hudûs, Kıdem, Sudûr, Yaratma.