Medenî hukukta hakkın etkisizleşmesi

Bir hakkın geç ileri sürülmesi, somut olayın koşullarına göre hakkın muhatabında hakkın gelecekte kullanılmayacağına dair korunmaya değer bir hukukî görünüşün yaratılması riskini barındırır. Öyle ki hakkın ileri sürülebilir olduğu ilk zamanlar hakkın ileri sürülmesini bekleyen muhatap, zamanın geçmesiyle birlikte hakkın ileri sürülmeyeceği yönünde bir beklenti geliştirir; içerisinde bulunduğu durumdan artık hakkın ileri sürülmeyeceğini çıkarır. Somut olayın koşullarına göre hakkın ileri sürülmesindeki gecikme devam ettikçe bu çıkarım, hakkın artık ileri sürülmeyeceği yönünde bir güvene dönüşür. Elbette hakkın söz konusu güven oluştuktan sonra da ileri sürülmesinde, hak sahibinin menfaati mevcudiyetini korumaya devam etmektedir. Fakat, hak sahibinin bu menfaatinin korunması hâlinde, hakkın artık ileri sürülmeyeceğine güvenen muhatap bakımından açıkça adil olmayan, taraflar arasındaki menfaat dengesini sarsacak sonuçlar doğabilir. Zira muhatap kendisini bu güven doğrultusunda ayarladıktan sonra hakkın ileri sürülmesi, muhatabı hakkın geciktirilmeksizin ileri sürülmesine nazaran daha dezavantajlı bir konumda bırakabilir. Hakkın sahibine tanıdığı menfaat ile muhatabın güvenin korunmasına dayanan menfaat arasındaki çatışma, hakkın dürüstlük kuralına aykırı olarak geç ileri sürülmesinden kaynaklanmaktadır. Hakkın bu şekilde dürüstlük kuralına aykırı kullanımını ifade eden olay grupları, hakkın etkisizleşmesi doktrini (Verwirkung) ile karşılanır.