Merkez ve çevre ülkeler arasındaki dış ticaret ilişkilerinin turizm sektörü ve Türkiye bağlamaında irdelenmesi

Bu tezde Merkez olarak bilinen Birinci Dünya ülkeleriyle Çevre olarak bilinen Üçüncü Dünya ülkeleri arasındaki dış ticaret ilişkileri turizm sektörü ve Türkiye bağlamında irdelenmiştir. Tez kapsamında temelde turizm sektörüne ilişkin verilerin Prebisch ve Singer'in hipotezlerini destekleyip desteklemediği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Buna göre merkez ülkelere ait tur operatörünün çevre ülkelere ait konaklama işletmelerinden paket tur oluşturma sürecinde oda satın alımını ucuz bir bedelle gerçekleştirdikleri ve bunun sonucunda Merkezden Çevreye değer aktarımını gerçekleştirdikleri görülmektedir.P-S hipotezine uygun bir şekilde Merkezin (Almanya ve İngiltere) tur operatörleri sahip oldukları oligopolcü güç sayesinde Akdeniz'deki tatil ülkeleri olan Yunanistan ve Türkiye'deki konaklama işletmelerinden oda satın alırken baskı uygulamakta ve bu baskı sonucunda oteller çok düşük bir kâr marjıyla çalışmak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum Yunanistan'ın Girit (2003) ve Korfu (2004) adalarında yapılan saha çalışmalarında açıklıkla tespit edilmiştir. Öte yandan Türkiye'de yapılan iki saha çalışmasında (2000-2004) Ege ve Akdeniz sahillerinde bulunan konaklama işletmeleri de yabancı tur operatörü karşısında içinde bulundukları zayıf durumdan şikayet etmektedirler. Ayrıca Türkiye'de 1995'den sonra farklı dönemlerde yapılan toplantı ve kongrelerde turizm işletme yöneticileri yabancı tur operatörü karşısında nasıl bağımlı olduklarını ve para kazanmadıklarını açıklıkla ifade etmişlerdir.1989'dan itibaren Türkiye'deki otellerin paket tur kapsamında sattıkları oda fiyatlarında genelde istikrarsız ve dalgalı bir eğilim görülmektedir. Ayrıca 1995-2007 arasında Türkiye'deki turizm işletmelerinin kâr hadlerinde genelde aşağı doğru bir eğilim tespit edilmiştir. İlave olarak 1992'den itibaren Türkiye'de konaklama sektöründeki ücret ödemelerinde de aşağıya doğru bir eğilim gözlenmiştir. Diğer taraftan 2004 yılında Türkiye'de konaklama sektörünün yarattığı katma değerin 27-AB ülke ortalamasından yüzde 15 düşük olduğu görülmüştür. Benzer şekilde 27-AB ülkesinde 2004 yılında konaklama-yeme-içme sektörlerinde ücretlerin katma değer içindeki payı Türkiye'dekinden yüzde 11 fazladır. Sonuç olarak Merkez ülkelerde turizm sektörü hem daha fazla değer yaratmakta, hem de Merkez'in Çevre'de yaratılan değeri ele geçirme konusunda güçlü bir pozisyonda olduğu görülmektedir.Anahtar kelimeler; turizm, kalkınma, Prebisch ve Singer, dışticaret, Türkiye, merkez ve çevre