Merkezi ve doğu avrupa ülkelerinin planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçişleri ve bu sürece Avrupa Birliği'nin katkıları

iiDOKTORA TEZ ÖZÜMERKEZ VE DOĞU AVRUPA ÜLKELER N N PLANLI EKONOM DEN P YASAEKONOM S NE GEÇ ŞLER VE BU SÜRECE AVRUPA B RL Ğ 'N N KATKILARIBetül YÜCE DURALUluslararası ktisat ve ktisadi Kalkınma Anabilim DalıAnadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Şubat 2007Danışman: Prof.Dr.S.Rıdvan KARLUKSosyalist sistem, 1990'lı yılların başında çözülmüş ve 26 yeni ülke ortaya çıkmıştır. Buülkelerin hepsi piyasa ekonomisine yönelmişlerdir. Merkezi ve Doğu Avrupa (MDA)ülkelerinden başka, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin çözülmesiyle bağımsızlığınıkazanmış, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri de geçiş ekonomisi olarakadlandırılmaktadır.Geçiş ekonomilerinin her birinin farklı coğrafi, ekonomik, tarihi, kültürel geçmişleri vealışkanlıkları vardır. Başlangıç koşullarındaki bu farklar, geçişin üzerinden 15 yıldan fazla birzaman geçtikten sonra, bu ülkelerin arasındaki farkları iyice belirgin hale getirmiştir. MDAülkeleri, gelişmiş Avrupa ülkelerine yakınlıklarıyla, Avrupa Birliği'nden (AB) ve çeşitliuluslararası kuruluşlardan aldıkları mali-teknik destek ve yardımlarla BDT ülkelerinin önünegeçmişlerdir.Dünyada daha önce merkezi planlı sistemden serbest piyasa ekonomisine geçişyaşanmadığından, bu ülkeler sürecin nasıl ilerlemesi gerektiğini kendileri yaşayarak öğrenmekzorunda kalmışlardır. Kimileri şok terapi, kimileri aşamalı geçiş yöntemini uygulamayıseçmiştir. Geçişin ilk başlarında uygulanan politika ve tedbirler, ekonomide bir takım dengelerialt üst etmiştir. şsizlik ve enflasyon oranları artmış, toplumda sosyal huzursuzluk vesosyalizme dönüş özlemi ortaya çıkmıştır.Birinci bölüm; sosyalist planlı ekonomiyi tanımlayarak, komünizmin 1980'lerinsonlarındaki düşme sebeplerini inceleyecektir. kinci bölüm; bu ülkelerde planlı ekonomidenpiyasa ekonomisine geçerken yaşanan ve uygulanan politikalar anlatılacaktır. Ve üçüncübölümde; MDA ülkelerinin AB'ye girme çabalarını, AB'nin onları destekleyişini ve ülkelerinbu çaba çerçevesinde yaptıkları reformları ve sonuçlarını, ayrıca 1 Mayıs 2004 ve 1 Ocak 2007itibariyle AB'ye üye olan bu ülkelerin geleceklerini değerlendirmeye çalışacaktır.