Meşihat Arşivi Ulema Sicillerinde Kırkkilise naibleri

Osmanlı İlmiye teşkilatının incelenmesi, ulemanın yetiştirilmesi, eğitimi, atama kriterleri, azilleri gibi başlıkların incelendiği araştırmada ulema, kadı ve nâibler hakkında bilgilendirmeler yapılmıştır. Osmanlı ilmiye teşkilatının önemli temsilcilerinden olan kadılık ve Osmanlı uleması içerisinde araştırılması ve değerlendirilmesi konusunda eksikliklerin ve aksaklıkların olduğu düşünülen nâiblik konusu detaylandırılmıştır. Konunun incelenmesinde bölge olarak taşra teşkilatından Kırkkilise nâibliklerine ait olan beş ayrı kişiye ait olan yüz on üç tane belge taranmış ve bu belgelerin transkripsiyonları yapılmıştır. Bu belgelerden seksen tanesi tez içerisinde bulunmaktadır. Osmanlı Devleti'nin idari, askeri ve ilmi sahalarda devlet hizmetinde bulunan memurlar ve Osmanlı taşra teşkilatının yeterince çalışılmadığından yola çıkarak taşra kökenli nâibler incelenmiştir. Osmanlı adli teşkilatının önemli temsilcilerinden biri olan kadı hakkında destekleyici bilgiler mevcut iken taşra teşkilatının temsilciliğini kadı adına yürüten nâibler hakkında yeterince çalışma yapılmadığı tespit edilmiştir. Çalışmalarımızda özellikle Meşihat Arşivi Ulema Sicil Dosyalarından faydalanılmıştır. Kadıların yardımcıları ve taşradaki temsilcileri sıfatıyla incelenen nâiblik, adli ve idari işlerin yürütülmesinde, kadının taşradaki işlerini hızlandırmış ve kolaylaştırmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Uleması, Adli Teşkilat, Kadı, Nâib, Kırkkilise.