Mesîhî'nin gazellerinde teşbîh ve istiâre

Aralarında bir ya da birden fazla nitelikte benzerlik bulunan iki şeyden birinin diğerine benzetilmesine teşbih denir. İçinde kıyaslamayı da barındıran teşbih, mecaz içinde yer alan bir sanattır. Teşbih, beraberinde istiâreyi getirmektedir. Sözlük anlamı ödünçleme olan istiâre, teşbih unsurlarından sadece müşebbeh ve müşebbehünbihten birinin söylenmesiyle yapılır. Bu çalışmada, Mesîhî Dîvânı'ndaki gazellerin incelenerek, teşbih ve istiârelerin tespit ve tahlil edilmesi amaçlanmıştır. İnceleme sonucunda, teşbih unsurlarından birinin veya birkaçının bulunup, bulunmamasına göre teşbihler içerisinden 178 mufassal teşbih, 81 müekked teşbih, 40 mücmel teşbih, 461 belîğ teşbih; vech-i şebeh itibariyle müşebbeh ve müşebbehünbihin üstünlük derecesine göre teşbihler içerisinden 16 maklûb teşbih; vech-i şebehin özelliklerine göre teşbihler içerisinden 59 temsilî teşbih; müşebbeh ve müşebbehünbihin tek veya çok olmasına göre teşbihler içerisinden 16 melfûf teşbih, 11 mefrûk teşbih, 11 teşbih-i cem, 24 teşbih-i tesviye tespit edilmiştir. Lafzın tek veya çok oluşuna göre istiâreler içerisinden 49 mutlak açık istiâre, 51 mücerred açık istiâre, 34 müreşşah açık istiâre, 211 kapalı istiâre ve 7 çift katmanlı istiâre tespit edilmiştir.