Meslek seçiminde algılanmış yetenekler, ilgi ve değerlerin etkisi: Teorik ve uygulamalı bir inceleme

Bu araştırmanın amacı, meslek lisesi öğrencilerinin ilgi, yetenek ve değer yönelimlerinin; cinsiyet, yaş ve meslek alanı değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırma betimsel tarama modeli çerçevesinde gerçekleştirilmiş olup, çalışma grubunu Mersin ilinde çeşitli meslek alanlarında öğrenim gören toplam 264 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcılar; cinsiyet (kadın %49.24, erkek %50.76) ve yaş (Ort = 16.61, Ss = 1.30) bakımından dengeli bir dağılım sergilemektedir. Veri toplama aracı olarak, Kuzgun (1988) tarafından geliştirilen Kendini Değerlendirme Envanteri (KDE) kullanılmıştır (Kuzgun, 2004). Araştırmada elde edilen bulgulara göre, yaş değişkeni ile sosyal yardım, değişiklik, düzenli yaşam ve ün sahibi olma gibi değer boyutları arasında anlamlı ve pozitif ilişkiler saptanmıştır. Cinsiyet değişkenine göre, erkek öğrenciler sayısal, şekil-uzay ve mekanik alt boyutlarda daha yüksek puanlar alırken; kadın öğrenciler sosyal bilimler, güzel sanatlar, müzik, edebiyat ve sosyal yardım gibi alanlarda daha yüksek puanlara sahip olmuştur. Ayrıca, meslek alanlarına göre yapılan analizlerde; öğrencilerin kendi alanlarının gerektirdiği yetenek ve değerlere yönelik anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle Mekanik, Canlı Varlık, Yaratıcılık ve Ün Sahibi Olma gibi boyutlarda meslek alanına göre anlamlı puan farklılıkları gözlemlenmiştir. Bu bulgular, bireylerin mesleki yönelimlerinde kişisel farklılıkların belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymakta ve mesleki rehberlik süreçlerinde ilgi, yetenek ve değer boyutlarının dikkate alınmasının önemini vurgulamaktadır.