Meşru ihbarcılık davranışının planlanmış davranış teorisi'ne göre modellenmesi: Türkiye araştırması

Araştırmanın amacı, Türkçe'ye ihbarcılık, ispiyonculuk, jurnalcilik, ajanlık, gammazlama ve düdük çalma olarak çevrilen whistleblowing kavramına yönelik olarak çalışma deneyimli öğrencilerin whistleblowing niyetinin belirleyicilerini ortaya koymaktır. Çalışmada, Planlanmış Davranış Teorisi ile geliştirilmiş Meşru İhbarcılık Ölçeği kullanılmıştır. Önce gayrimeşru, uygun olmayan veya yasa dışı bir davranışın ihbar edilmesinde hangi faktörlerin niyeti ve davranışı etkilediği incelenmiş daha sonra da bazı demografik faktörlerin etkisi incelenmiştir. Taraf tutmamak açısından bu kavramların yerine meşru ihbarcılık terimi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında, veri toplama aracı olarak 2921 tane Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi'ne kayıtlı öğrencilere nicel araştırma yöntemi çevrimiçi anket kullanılmıştır. Uygulama kısmında verilerin uygunluğu için bazı ön testler uygulanmıştır. Daha sonra, Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, geçerlilik-güvenilirlik testleri ile Yapısal Eşitlik Modeli sınanmıştır. Sonuçlara göre, katılımcıların niyet ve davranışını etkileyen davranışa yönelik tutum, sosyal baskı ve algılanan davranış kontrolü istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Y kuşağının, kadınların, bekar bireylerin ve özel sektör çalışanlarının meşru ihbarcılık davranışının daha yüksek olduğu saptanmıştır.