Meşrutî sistemde bir padişah portresi: Sultan Mehmed Reşad (1909-1918)

1876 Anayasası'na göre Osmanlı hanedanının padişahtan sonraki en yaşlı üyesi olarak 1 Eylül 1876'da "Veliaht-ı Saltanat" olan Şehzade Mehmed Reşad, 31 Mart Vakası ile hal' edilen II. Abdülhamid'in yerine 27 Nisan 1909'da tahta geçirildi. Bu değişim sadece bir padişah değişikliğinden ibaret olmayacaktır. Çünkü yüzyıllardır devam eden Osmanlı egemenlik sistemi her ne kadar 1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanıyla kâğıt üzerinde değişmiş görünse de uygulamadaki esas değişim Sultan Reşad'ın tahta çıkarılmasıyla mümkün olmuştur. Ağustos 1909'da Kanun-ı Esasi'de yapılan değişikliklerle padişahlık kurumu yeniden düzenlenmiş ve yürütme yetkilerinin çoğu elinden alınmış bir meşrutî padişah modeli oluşturulmuştur. Türk siyasal hayatında ve demokrasi tarihinde bir dönüm noktası olan II. Meşrutiyet, 1909 Anayasa değişikliği ile yeni bir padişah portresi oluşturmuştur. Meşrutiyetçiler, Sultan Mehmed Reşad'ın kişiliğinde uzun yıllardır tahayyül ettikleri padişahlık modelini ve yönetim şeklini kurmuşlardır. Meşrutî sistem ile parlamento ön plana çıkmış ve hâkimiyet-i milliye fikri somutlaşmıştır. Birkaç yıl sonra İmparatorluğun çöküşüyle bu deneyimin üzerine Cumhuriyet idaresi inşa edilecektir. Bu tez çalışmasında, II. Meşrutiyet sonrasında yeni bir şekil alan padişahlık kurumu, Sultan Mehmed Reşad'ın hayatı ve uygulamaları üzerinden incelenmiştir. Sultan Reşad'ın şahsında izdüşümü görülen meşrutî padişahın portresi çizilmiştir. Temelde arşiv belgeleri ve döneme tanıklık etmiş kişilerin hatıraları yanında tarihçi ve hukukçularca oluşturulmuş literatür üzerine inşa edilen bu çalışmada meşrutî padişahlık kurumu siyasî, idarî ve hukukî boyutlarıyla ele alınmıştır.