Mevlüd Süleymanlı'nın hikâyeleri üzerine bir inceleme

Azerbaycan edebiyat tarihi hakkında derli toplu özet bilgiler vererek başladığımız bu araştırmada ağırlıklı olarak hikâye türü üzerinde durulmuştur. İncelemeler sonunda ulaşılan bilgilerden hareketle yorum ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Öncelikle, hikâye türü hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra Avrupai anlamdaki çağdaş hikâyenin hem dünya edebiyatında, hem Türk edebiyatında, hem de Azerbaycan edebiyatında ortaya çıkan gelişme aşamaları incelenmiştir. Hikâye türünün dikkate değer öncü temsilcileri genel çizgileriyle gözler önüne serilmiştir. Önce araştırmamızın merkezinde konumlandırdığımız ünlü Azerbaycan edebiyatçısı Mevlüd Süleymanlı'nın hikâyelerini inceledik. Hayatı, sanatçı kişiliği, fikir ve faaliyetleri konusunda derli toplu bilgiler vermeyi uygun gördük. Mevlüd Süleymanlı'nın yazı hayatı boyunca kaleme aldığı eserlerini liste hâlinde sıraladık. Hikâyeleri üzerinde gerçekleştirdiğimiz incelenme çalışmasında "klasik hikâye inceleme metodu"nu temel aldık. Bir sonraki aşamada Azerbaycan edebiyat dünyasında hikâye türünün dikkate değer tanınmış isimlerinden Mevlüd Süleymanlı'nın hikâyeleri üzerinde bilimsel araştırmaya dayanan çalışmalara başladık. Baştan belirlenen metotları göz önünde bulundurarak hikâyeleri incelemeye giriştik. Araştırmamızın temel hedefi, Mevlüd Süleymanlı'nın hikâyelerini edebî açıdan incelemeye tabi tutmak, bilimsel ilkeler doğrultusunda değerlendirmede bulunmaktır. Bununla birlikte analiz edilen anlatıların çağdaşlaşma çizgisindeki Azerbaycan hikâyeciliğine katkılarını tespit etmektir. Modern hikâyenin öncü örneklerinin Azerbaycan toplumu üzerindeki tesirlerini genel çizgileriyle ortaya koymaktır. Belirlenen hedefler doğrultusunda Mevlüd Süleymanlı'nın hikâyeleri, klasik teknik olarak da adlandırılan ananevi hikâye şekil ve teknikleri yönünden irdelenmiştir. Anlatıların ihtiva ettiği sosyal ve siyasal mesajlar belirlenmiş, millî ve manevi değerler tespit edilmiştir. Süleymanlı'nın edebi hayatı boyunca kaleme aldığı hikâyeleri, Azerbaycan Müslüman Türk halkının kültürel ve toplumsal değerlerini edebî eser formunda aksettiren değerli örneklerdir. Bu çalışmada Mevlüd Süleymanlı'nın hikâyeleri anlatının bakış açısı ve anlatım teknikleri, olay örgüsü, şahıs kadrosu, mekân, zaman, ele alınan temalar ile dil ve üslup nitelikleri yönünden incelemeye tabi tutulmuştur. Hikâyeler, edebiyatta yoğun biçimde kullanılan klasik metin analizi tekniğiyle incelenip yorumlanmıştır. Süleymanlı'nın hikâyelerinin, Azerbaycan Türk toplumunun gerek tarihî, gerekse de kültürel belleğinde küçümsenmeyecek değer taşıdığı görülmüş, tezin ilgili bölümlerinde bu konu üzerinde durulmuştur. Edebî metinlerin millî kimliğin biçimlenmesinde ve toplumun çağdaşlaşmasında önemli bir görev üstlendiği belirlenmiştir. Bu tezimiz Azerbaycan hikâyeciliğinin geniş sınırlarını tespit etmeye çalışan araştırmacı ve okuyucular için bilimsel ilkeler doğrultusunda faydalı bir çalışma olmayı amaçlamıştır.