Milenyum sonrası İran'ın Ortadoğu'daki nüfuz çalışmaları: Lübnan örneği

Birçok çatışmaya ev sahipliği yapan Lübnan toprakları 1516 yılında Osmanlı İmparatorluğuna bağlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu Birinci Dünya Savaşı'nda itilaf devletlerine karşı yenik düşmüş ve toprakları itilaf devletleri arasında paylaşılmıştır. Böylece Lübnan toprakları Osmanlı'nın ardından Fransa hâkimiyeti altına girmiştir. İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransa, Lübnan ve Suriye'yi işgal etmiştir. 1943 yılına gelindiğinde ise Lübnan bağımsızlığını kazanarak bağımsız devletlerarasına katılmıştır. Lübnan 1975 yılına gelindiğinde büyük bir çatışmaya ev sahipliği yapmıştır. Ülkede uzun yıllar boyunca birlikte yaşayan farklı mezhebe mensup gruplar aralarında savaşmaya başlamışlardır. Bu savaş ülkede büyük yıkımlara sebep olmuştur. İç savaş 1989 yılında imzalanan Taif anlaşmasıyla son bulmuştur. Anlaşma sonucunda ülkedeki Hizbullah dışındaki bütün milis gruplar silahsızlandırılmıştır. Lübnan'da yaşanan bu iç savaş dış güçlerin ülkeye müdahale etmesini kolaylaştırmıştır. Ortadoğu bölgesinde kendine yeni bir misyon yükleyen İran ise Lübnan Şiileri aracılığıyla ülkede söz hakkı elde etmiştir. Suriye Lübnan'da söz sahibi bir ülke konumundayken 2005 yılında Refik Hariri suikastının sorumlusu olarak görülmüş ve Lübnan'ı terk etmek zorunda kalmıştır. Bu gelişme Lübnan'ın bugün ki siyasi hayatına uzanan etkiye sahiptir. Lübnan siyasi hayatı Hariri suikastının ardından günümüzde de devam eden 8 Mart ve 14 Mart grubu şeklinde ikiye ayrılmıştır. 8 Mart grubunun bir partisi olan Hizbullah ise İran İslam Cumhuriyeti'nin askeri ve ekonomik olarak desteklediği, Lübnan'ın önemli örgütü haline gelmiştir. Bölgede nüfuz gücünü arttırmaya çalışan İran Lübnan'da Hizbullah'ı, Filistin'de Hamas'ı, Yemen'de Husileri desteklemeye devam etmektedir. Hizbullah'ın İsrail saldırıları karşısında göstermiş olduğu başarı, Lübnan halkının takdirini kazanmasını sağlamıştır. Fakat Suriye iç savaşına bir aktör olarak müdahil olması Hizbullah'ın Lübnanlı bir parti olup olmadığı hususunda sorgulanmasına neden olmuştur. İran yöneticilerinin yanısıra Hizbullah liderlerinin yapmış olduğu açıklamalar Hizbullah ve İran arasındaki yakın ilişkiyi kanıtlar niteliktedir. Bu ilişki bazı kesimler tarafından hoş görülürken İsrail ve ABD gibi bazı ülkeler tarafından tedirginlikle karşılanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Lübnan, İran İslam Cumhuriyeti, Hizbullah, Dış Politika, Velayet-i Fakih