Milletlerarası özel hukuk kapsamında kültür varlıklarının korunması

Kültür varlıkları bilimsel değeri haiz olan, yeri doldurulamaz eserlerdir. Kültür varlıkları bu özelliklerinden dolayı bir sonraki nesillere mümkün olduğunca korunarak aktarılmalıdır. Bu amaçla uluslararası hukukta, karşılaştırmalı hukukta ve Türk hukukunda kültür varlıklarını bulunduğu yerde korunmasının sağlanması amacıyla yasal düzenlemeler kabul edilmiştir. Kabul edilen bu düzenlemelerin temel özelliği, kültür varlıkların menşe ülkesinde korunmasını sağlamak, yasadışı kültür varlığı kaçakçılığını önlemek ve mümkün olduğunca kültür varlıklarının menşe ülkelerine iadesini sağlamaktır. Kültür varlıkların yasadışı şekilde yapılan kazılar neticesinde yahut ihracat sınırlamalarına aykırı olarak çalınması ve başka ülkelere götürülmesi kısaca kültür varlığı kaçakçılığı olarak kabul edilmektedir. Kültür varlığı kaçaklığı neticesinde kültür varlıkları başka ülkelerin hukuk sistemlerine dahil olmakta, bu ülkelerde özellikle iyiniyetli üçüncü kişiler tarafından alınarak özel hukuk işlemine konu olmaktadır. Yasadışı şekilde ülke dışına çıkan kültür varlıklarının üçüncü kişiler nezdinde hukuki işlemlere konu olması, bu varlıklar üzerinde devletlerin sahip olduğu mülkiyet hakkına halel getirmemektedir. Yasadışı şekilde ülke dışına çıkan kültür varlıklarının iade edilmesi amacıyla devletler, kendi yasalarında öngörülen devlet mülkiyeti kuralına göre iade davası açmaktadır. Kültür varlıklarının iadesi için başka ülke mahkemelerinde açılan bu davalarda yabancılık unsuru bulunduğuna şüphe bulunmamaktadır. Yabancılık unsuru içeren kültür varlıklarının iadesine ilişkin uyuşmazlıklar, milletlerarası özel hukukun konusunu oluşturmakta ve bu bağlamda kanunlar ihtilafına ilişkin kurallar uygulama alanı bulmaktadır.