Milletlerarası özel hukukta mirasçılık belgesi

Miras bırakanın ölümüyle kimlerin ne oranda mirasçı olabileceği ve terekenin mirasçılara nasıl intikâl edeceği gibi birtakım sorunlar ortaya çıkmaktadır. Mirasçılık belgesi mirasçının mirasçılık sıfatını ispat etmesine yarayan, mirasçıların miras paylarını gösteren ve aksi sabit oluncaya kadar geçerli bir belgedir. Mirasçılar bu belgenin kendilerine sağladığı mirasçı sıfatıyla tereke üzerinde tasarrufta bulunabilecek ve bu sıfatla Tapu Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Kurumu ve bankalar başta olmak üzere ilgili birçok kurumda tereke işlemlerini yapabilecektir. Yabancılarla kurulan ilişkilerin artması sonucunda yabancılık unsuru bulunan miras ilişkileri çoğalmış ve bu durum mirasçılık belgelerinin milletlerarası özel hukuk alanında önemini oldukça artırmıştır. Bu sebeple mirasçılık belgesinin yetki, uygulanacak hukuk, tanıma ve tenfiz kapsamında değerlendirme gereği hâsıl olmuştur. Çalışmamızda yabancılık unsuru taşıyan mirasçılık belgesi talebinde Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin belirlenmesinde esas alınması gereken yetki kuralı ile ilgili doktrinde yer alan görüş farklılıklarına yer verilmiştir. Bu kapsamda yetkili mahkemenin mirasa ilişkin davalarda Türk mahkemelerinin yetkisini düzenleyen MÖHUK m. 43'e göre mi yoksa MÖHUK m. 40'ta yer alan genel yetki kuralı atfıyla iç hukukta çekişmesiz yargıda yetkili mahkemeyi düzenleyen HMK m. 384'e göre mi tesis edileceği hususu tartışılmıştır. Mirasçılık belgesi düzenlenmesi sırasında uygulanacak hukuk ise MÖHUK m. 20'de yer alan bağlama kuralı uyarınca tayin edilecektir. İlgili düzenleme ile tereke bir bütün olarak murisin şahsî statüsüne tâbi kılınmış olsa da Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağı düzenlemesi ile birlik sisteminden uzaklaşılmıştır. Mirasçıları ve miras paylarını göstermekten ibaret olan mirasçılık belgesi düzenlenmesi sırasında uygulanacak hukuk kapsamına giren konulara değinilmiştir. Yine yabancılık unsuru taşıyan mirasçılık belgesinin düzenlenmesi sırasında kamu düzeni müdâhalesi, doğrudan uygulanan kural ve önmeseleler ele alınmıştır. Özellikle eşcinsel evliliklerde sağ kalan eşin mirasçılığı, evlilik dışında birlikte yaşam modelleri ile aile kurmuş olan eşlerden birin ölümünde sağ kalan eşin mirasçılığı ve taşıyıcı annelik yöntemiyle dünyaya gelen çocukların ebeveynlerine mirasçılığı meseleleri incelenmiştir. Çalışmanın ilgilendiği bir diğer önemli konu ise, yabancıların miras yoluyla taşınmaz edinmesini sınırlandıran hükümlerin mirasçılık belgesi düzenlenmesi üzerindeki etkisidir. Bu kapsamda mirasçılık belgesinin taşınmazın intikalinde kullanılması nedeniyle yabancıların taşınmaz edinmesine ilişkin sınırlandırıcı hükümlerin mirasçılık belgesi düzenlenmesi sırasında uygulanıp uygulanmayacağı konusunda görüş farklılıklarına değinilmiş ve çözüm önerileri getirilmiştir. Tapu Kanunu m. 35'te ve diğer ilgili kanunlarda yer alan yabancıların taşınmaz edinmesini sınırlandıran hükümlerin, mirasçılık belgesi verildikten sonra ayrı bir usûl ile ele alınması savunulmaktadır. Yabancı mahkemelerden alınan mirasçılık belgelerinin tanınmasında ise, tartışmaların, kararın kesinleşmesi şartı, Türk mahkemelerin münhasır yetki alanına girmeme şartı ve kamu düzenine aykırı olmama şartı üzerinde toplandığı görülmektedir. Bu kapsamda çekişmesiz yargı niteliğindeki mirasçılık belgelerinin tanınabileceği fikri savunulmuştur. Tanınmasına karar verilen mirasçılık belgesine göre yapılacak intikallerde, yabancıların taşınmaz edinmesini sınırlandıran hükümlerin ayrı bir usûl ile ele alınması gerektiği üzerinde durulmuştur. Bu amaçla Tapu Kanunu m. 37'nin yeniden düzenlenmesi gerektiği ileri sürülmüştür. Anahtar Kelimeler: mirasçılık belgesi, mirasçı, miras payı, yabancılık unsuru, uygulanacak hukuk, eşcinsel evlilik, birlikte yaşam modelleri, yetkili mahkeme, tanıma, birlik sistemi, sınırlandırıcı hükümler.