Milli güvenlik riski bağlamında doğal afetler: Türkiye'nin deprem yönetimi politikaları üzerine bir araştırma

Doğal afetler, son yıllarda giderek artış göstererek milyonlarca insanın hayatını olumsuz yönde etkileyip ölümlere, yaralanmalara, mal kayıplarına ve ciddi yıkımlara sebep olmuştur. Bunun yanında, doğal afetlerin bilinen bu yıkıcı etkilerinin dışında ekonomik, yönetsel ve diğer alanları içeren milli güvenlik risklerine sebep olma potansiyeli bulunmaktadır. Bu çalışmanın ana problemi doğal afetlerin ve özellikle depremlerin Türkiye'de bir milli güvenlik riski olarak tanımlanıp tanımlanmadığını, temel politika belgeleri çerçevesinde araştırılmasıdır. Bu bağlamda, AFAD öncesi ve sonrası dönemde bu konuda bir paradigma değişimi yaşanıp yaşanmadığı tartışılmıştır. Depremlerin ulusal güvenlik açısından meydana getirebileceği riskler, başta altyapı yıkımı (şehir yapıları, ulaşım ağları, enerji altyapısı, iletişim, nükleer, su ve kanalizasyon hizmetleri) olmak üzere üstyapı tahribatı (eğitim ve sağlık tesisleri, beşeri sermaye, fabrika ve üretim tesisleri), ekonomik kayıplar (tarım, turizm, finansal sektör, ticaret, kalkınma ve ekonomik büyüme) ve kamu düzeninin bozulması (sınır güvenliği, göç, istihbarat, uluslararası yardımlar) olmak üzere dört ana başlıkta ele alınmıştır. Yapılan içerik analizi sonucunda; Türkiye'nin temel afet yönetimi politika belgelerinde çoğunlukla (%88) geleneksel afet zararlarının ön plana çıkartıldığı, milli güvenlik boyutundaki risklere ise daha sınırlı şekilde (%12) yer verildiği görülmüştür. Bununla birlikte deprem ile milli güvenlik arasındaki ilişkiyi doğrudan kuran tek bir eylem tespit edilebilmiştir. Bu durum, afet yönetimi belgelerinde fiziksel ve doğrudan zararların önceliklendirildiğini; ancak afetlerin ulaşım ve iletişim altyapısı, beşerî sermaye, ekonomik kalkınma, tarım ve turizm, kamu düzeni ve dezenformasyon gibi stratejik güvenlik risklerinin yeterince kapsanmadığını göstermektedir. Bu bulgu, Türkiye'de afet yönetiminin milli güvenlik perspektifiyle daha bütüncül bir yaklaşıma evrilmesi gerekliliğine işaret etmektedir.