Mimari tasarım sürecinde kullanıcı katılımı üzerine bir model önerisi

Yaşadığımız çevrenin en belirgin ve temel öğesi olan kentsel mekan; fiziksel gerçekliğiyle birlikte, yaşamsal değerler ve gündelik hayat izleri barındıran, sosyal ve kültürel çok boyutlu bir olgudur. Mimarlık ise toplumsal etkileşimlerle ve dönüşümlerle her seferinde yeniden şekillenen ve tanımlanan, tasarlama ve üretme bağlamında kentsel mekanın oluşumunda en belirleyici eylem alanıdır. Bu çalışma kentsel mekanı şekillendiren aktif eylem olarak mimarlığın icrası ve organizasyonel yapısının değişmekte olduğunu saptayarak; özellikle kamusal alandaki yeni tasarım yaklaşımlarının olasılıkları üzerine tartışır; güncel paradigmaları irdeleyerek öneri oluşturmaya çalışır. Bugün dünyada gelişen çoğulcu, katılımcı ve demokratik yönetim taleplerinin, mimarlık alanında da karşılık bulduğunu görmek ve bu beklentileri hassas ve bilimsel bir tabanda tartışıp, uzman bilgi ve deneyimin kontrolünü kaybetmeden, yeni yöntem ve yaklaşımlar önermek gerekmektedir. Dolayısıyla bu çalışma, kamusal alan oluşumlarında mimari tasarım süreci için katılımlı bir tasarım yaklaşımı modeli önermektedir. Modeli oluşturmak üzere kurulan arkaplan/kavramsal çerçeve iki temel çalışmaya dayandırılır: Birincisi, kentsel coğrafyanın oluşumunda katılımı gözeten belirgin mimari tasarım çalışmalarının değerlendirilip süreç analizlerinin yapıldığı "Kullanıcı Katılımlı Tasarım Uygulamalarının Süreç Değerlendirmeleri"; ikincisi çevre tasarım araştırmaları alanında gerçekleştirilmiş, insan çevre odaklı yaklaşım ve uygulama örneklerini değerlendirerek oluşturulan bir 'Analiz Sistemi' modeli çalışması olacaktır. Anılan her iki başlık, katılımlı somut uygulamaların analiz edildiği ve kuramsal zemine oturtulduğu önemli çalışmalardır. Çalışma bu kavramsal çerçeve ve arka plana yaslanarak, karşılaştırmalı değerlendirmeler sonucu ortak çıkarımlar oluşturmakta ve sonuçta 'Kullanıcı Katılımlı Tasarım Modeli' önermektedir. Bu modelin, kullanıcı-mekan uyumu bağlamında nitelikli ve sürdürülebilir kentsel mekan oluşumlarına ve kamusal alan kullanımlarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Katılımlı tasarım, kamusal mekan, kullanıcı-çevre ilişkileri, tasarım modeli