Mimari tasarıma yaklaşım ve dil kullanımı konularına mimarlık eğitiminin etkisi

Mimarlık formasyonu; mesleki bilgilerin oluşmasını sağlamasına ek olarak bireylerde belirli farklılıklar yaratmaktadır. Bir mimari yapıyı değerlendirme, yorumlama sürecinde ve kullanılan dilin değişiminde; mimarlık eğitiminin yadsınamaz bir etkisi gözlemlenebilmektedir. Birey olarak içerisinde bulunduğumuz yapılı çevreyi yorumlama ve değerlendirme eğiliminde oluruz. Bir mimari yapıyı deneyimlediğimizde ya da bu deneyimden farklı olmak ile birlikte; temsilleri üzerinden bir mimari yapıyı değerlendirdiğimizde yargılara sahip oluruz. Mimari yapıları ve yapılı çevresini incelerken ve bir yargıya sahip olurken, edinilen bilgiden bağımsız bir süreç gerçekleşmemektedir. Bu noktada mimarlık eğitiminin etkisi gözlenebilmektedir. Edinilen bilgi çerçevesinde; bu yapıları deneyimlerken ya da temsili üzerinden bir inceleme yaparken bireyin yorumlamasında bir eğilim gözlemlenmektedir. Eğilim olarak belirtilen kavramı, benzer noktalara dikkat eden ve göz önünde bulunduran mimari yapıları başarılı bulma durumu olarak açıklamak doğru olacaktır. Bu yorumlama ve değerlendirmenin ardından varılan yargıda; mimarlık formasyonu alan bireylerin eğilimlerinde benzerlikler görülmektedir. İkonik; şekil kaygısı taşıyan yapılardan ziyade; kavramsal alt yapıya oturan ya da malzeme kullanımı ve çevre ile uyum açısından dikkat çeken ya da mimarlık tarihi açısından önemli bir yerde olan tasarımlara yönelmektedirler. Bir yapının temsili üzerinden yapılan bir tercihte dahi; bu yönde bir eğilim göstermektedirler. Temsil üzerinden yapılan bu okumada; mimarlık eğitimi almış bireyler; edinilmiş bilgi birikimi ile yapıyı içinde bulunduğu bağlam çerçevesinde inceleyebilmekte ve yorumlayabilmektedir. Fakat bu eğilim tasarım anlayışında aynılaşmaya itmemektedir. Eğilimin oluşturduğu çerçeve içerisinde tasarımlar yapılırken; farklı alternatif çözümler aranmaktadır. Eğitimin oluşturduğu bir diğer önemli etki de kullanılan dil üzerine olmaktadır. Her alandaki eğitimin ardından belirli terminolojik kelimeler öğrenilmekte ve kullanılmaktadır. Mimarlık eğitiminde bu durum biraz daha farklılaşmış bir hal almaktadır. Terminolojik bilgiye ek olarak terminoloji dışında kullanılan kelimelerde ve bu kelimelerin bağlamında değişimler oluşmaktadır. Mimarlık eğitimi bir mesleki jargon oluşturmaktadır. Bu terminolojik kelimelere ek olarak; mekânsal tanımlamalarda ve değerlendirmelerde de gözlenebilmektedir. Bir başka deyişle teknik bilgiler doğrultusunda edilen bilgilere ek olarak; bunun dışında kullanılan kelimelerde de farklılaşma gözlemlenebilmektedir. Bir mimari yapıyı değerlendirirken seçilen kelimeler; yaklaşım ve eğilimi de belirlemektedir. Bu değerlendirmede kullanılan kelimeler ve bireylerin mimariye yaklaşımlarını ve öncelikleri hakkında da bilgi sahibi olunmasını sağlamaktadır. Mimari yapılara olan yaklaşım ve dil üzerine olan bu etkilerin incelenmesi adına tez kapsamında iki adet alan çalışması yapılmıştır. Çalışma-1 kapsamında; İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi öğrencileri özelinde bir alan çalışması yapılmıştır. Çalışmanın amacı öğrencilerin mimari hangi yapıları tercih ettiklerine dair gösterdikleri eğilim farklılıkları ve dil kullanımındaki değişimlerin gözlemlenmesidir. Başlangıç seviyesindeki mimarlık fakültesi öğrencileri ve mezuniyet seviyesindeki mimarlık fakültesi öğrencilerini kapsamaktadır. Çalışmanın ardından eğitimin yaklaşım ve dil üzerine olan etkisi gözlemlenmiştir. Başlangıç seviyesi öğrencilerin gösterdikleri eğilim, mezuniyet seviyesindeki öğrencilerinkinden farklı olmuştur. Belirli yapılarda gözlemlenebilecek yoğun bir eğilim farkı oluşmuştur. Başlangıç seviyesindeki öğrencilerin öncelikleri ile mezuniyet seviyesindeki öğrencilerin değerlendirmelerindeki önceliklerin birbirinden farklı olduğu gözlemlenmiştir. Bu çalışma kapsamında dil kullanımındaki değişim de gözlemlenebilmektedir. Başlangıç seviyesi ve mezuniyet seviyesi öğrencileri arasında kullanılan kelimelerde farklılaşmalar oluşmuştur. Bu çalışma kapsamında kullanılan kelimelerin farklılaşmasına ek olarak, benzer kelimelerin kullanımında da, kullanılan kelimenin bağlamının değiştiği gözlemlenmiştir. Eğitimin etkisi ile kelimelerin kullanım şekli ve o kelimenin ifade edilişinde anlatılmak istenenlerde değişmektedir. Çalışma-2 olarak adlandırılan çalışma ise sosyal platformlar üzerinden yapılan incelemeleri kapsamaktadır. Güncel mimari tartışmaların yapıldığı siteler üzerinden bir çalışma yapılmış ve kullanılan dildeki değişimler gözlemlenmiştir. Çalışma kapsamında internet siteleri belirlenmiş; bunlar üzerinden karşılaştırmalar yapılmıştır. Mimarların sıklıkla kullandığı siteler ile çoğunluğu mimar olmayan insanların; şehir ve binalar üzerine yorumlarını aktardığı siteler bu kapsamda incelenmiştir. Altı adet internet sitesinden birbiri ile benzer konu ve aynı bina üzerine olan tartışmalar üzerinden yedi adet inceleme yapılmış sonuçlar değerlendirilmiştir.