Türkiye tütün kullanım davranışları ve tütün kontrol politikalarının modellenmesi

Teknolojinin hızlı büyümesi ve teknolojik ürünlerin/hizmetlerin sağladığı kolaylıklar insanları, firmaları, ülkeleri, sistemleri vb. eskiye kıyasla birbirine daha fazla bağımlı hale getirmiştir. Yapıların birbirleriyle olan ilişkilerindeki bu artış sistemlerin çoğunun çalışma şeklini etkilemiş ve dinamik karmaşıklığa sebep olmuştur. Karmaşık sistemler sürekli olarak hayatı çevrelediğinden, sistemlerin yapısını anlamak ve analiz etmek zorlu bir süreç haline gelmiştir. Geleneksel yöntemler karmaşık sistemleri çözümlemek için yetersiz kalmıştır. Sonuç olarak, araştırmacıların sistemlerde ortaya çıkan karmaşık davranışları anlamaları için yeni yöntemler geliştirmesi bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu tezin temel amacı bireylerin tütün kullanım davranışlarını daha iyi anlayabilmek için yeni bir hibrit benzetim modeli sunmaktadır. Model, çok aşamalı öğrenme tabanlı bulanık bilişsel haritalama yönteminin etmen tabanlı modelleme yöntemi içerisine entegre ederek her iki yöntemin avantajlarından yaralanmak üzere geliştirilmiştir. Etmen tabalı modelleme temel olarak birey davranışlarını modellemede kullanılırken, bulanık bilişsel haritalama bireylerin karar destek mekanizması olarak kullanılmıştır. Türkiye'nin mevcut tütün kullanım durumunu temsil etmek için sosyodemografik özellikler, tütün kontrol politikaları ve sosyal ağ etkileri çalışmada incelenmiştir. Bunlara ek olarak, tek tip paket politikası ve COVID19 pandemisinin olası etkilerini analiz etmek için senaryo analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu tezin sonuçları, etmen tabanlı modelleme ve çok aşamalı öğrenme temelli bulanık bilişsel haritalamanın birlikte kullanımının birey davranışlarındaki değişimleri ve farklı faktörlerin birbirleriyle ilişkilerinin doğurduğu etkileri gözlemeye yardımcı olabileceği gösterilmiştir. Tez ayrıca modelin tütün kullanım ve kontrolü gibi karmaşık bir gerçek hayat problemi üzerinde uygulamasını sunmuştur. Son olarak, senaryo analizleri gelecek tütün kontrol politikaları oluşturma sürecinde dikkat edilmesi gereken demografik grupları ortaya çıkarmıştır.