Modern kentte deneyimin dönüşümünü anlamak: Tema parklar örneği

Bu tez çalışması, tema parkların ortaya çıkış koşullarını ve İstanbul'da bulunan tema parkların kent deneyimine etkisini sosyolojik bakış açısıyla ele almaktadır. Çalışmada, ülke çapında hızla yaygınlaşan tema parkların ortaya çıkış zemini iktisadi, kültürel, toplumsal süreçlerin izi sürülerek açıklanmış; böylece kentsel mekânın yeni yapılanmasındaki belirleyici unsurlara ve modern kentte dönüşen deneyimin yeni boyutlarına dair bütünlüklü bir bakış elde edilmeye çalışılmıştır. Toplumsal göstergebilimsel ve nitel araştırma yönteminin birlikte kullanıldığı çalışmada, derinlemesine görüşme ve doküman inceleme tekniğinden yararlanılmıştır. Tema parkların ortaya çıkışındaki kültürel zemini inceleyen ilk bölüm, "estetik" ve "gerçeklik" kavramlarını merkeze alarak "deneyimin estetik inşası" sürecine dair kuramsal bir açıklama sunmaktadır. İktisadi zemini ele alan ikinci bölümde ise, 1990 sonrasında gelişen ekonomik dinamiklerin "deneyim ekonomisi"ne evrilmesindeki süreç açıklanmakta; bununla birlikte ekonominin ve deneyimin estetizasyon sürecindeki paralelliğe dikkat çekilmektedir. Üçüncü bölümde, tema park tasarımcıları ve kullanıcıları ile yapılan görüşmelerden elde edilen bulgulara, tema park reklam metinleri ve görsellerindeki göstergelerin analizine yer verilmiştir. Çalışma sonucunda, kültürel ve iktisadi alandaki gelişmelerin taşıdığı yöndeşliklerin, kentsel mekânın üretiminde de açıkça yansıma bulduğu görülmüştür. Yeni tüketim mekânları kentte giderek yaygınlaşmakta; söz konusu bu yaygınlaşma kentin sadece niceliksel dönüşümüne değil aynı zamanda tüketim kültürü ile başlayarak mekân kullanım pratiklerinin ve deneyimin de niteliksel dönüşümüne yol açmaktadır. Bu niteliksel dönüşümde ise günümüzde ekonominin yeni boyutu olan "deneyim ekonomisi" belirleyici bir etkiye sahiptir. Sonuç olarak "deneyim"; modern kentte "deneyimin yıkımı" söyleminin ardından, tüketim kültürü ile yeniden icat edilmiş ve gündelik dilin dolaşımına girmiştir. Çalışmadan çıkan sonuçlar ise, yerel olanakların güncel ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden düşünülmesi ve kamusal mekânların piyasanın şekillendirdiği ihtiyaçların ötesine geçerek kurgulanması gerekliliğine dair bir öneriyi ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: tema park, deneyim ekonomisi, gündelik hayatın estetikleşmesi, meta estetiği, hiperestezi-anestezi, tasarım, hipergerçeklik.