Modern Türk edebiyatı'nda kadınla ilişkili mitlerin alımlanması (1923-2023)

Bu tez, modern Türk edebiyatında 1923-2023 yılları arasında yayınlanmış edebi metinlerde kadınla ilişkili mitlerin nasıl konumlandırıldığına odaklanmaktadır. Mitolojide adı geçen kadınların metinlere hangi biçimlerde çağrıldığının odağa alındığı çalışmada, feminist edebiyat eleştirisi içinde varlık bulan feminist mit eleştirisi yaklaşımı ile metni merkeze alan alımlama estetiği yöntemi kullanılmıştır. Metinlerin yüzey yapısında görünen, benzetim ya da tasvirlerde doğrudan kullanılan mitler yorumlanmıştır. Buna göre metinlerde, mitolojide adı geçen kadınların ve kadınla ilişkili mitlerin neyin göstereni olarak kullanıldığına, nasıl yorumlandığına, hangi tasvirler etrafında hangi bağlamlar üzerinden metne yerleştirildiğine yakından bakılmıştır. Keskin bir sınır olmamakla birlikte 1923'lerden 1980'lere kadar yayımlanmış metinlerde yer alan mitolojiden çağrılan kadınların daha çok ataerkil mitolojide var oldukları haliyle metinlerde kullanıldıkları tespit edilmiştir. Bu metinlerde kadınla ilişkili mitlerin kadının toplumsal konumuna koşut bir izlek üzerinden eril bilinci devam ettirdiği görülmektedir. Kadınların, ataerkil mitolojide yer aldıkları hikâye ve anlam evrenlerinin dışına çıkarılmaları ise ancak 1980 sonrası görülmeye başlar. Postmodern edebiyatın, feminist mit eleştirisinin, yapısökümün ve buna bağlı yeniden yazım pratiklerinin yoğun görüldüğü 1980 sonrası metinlerine yansıyan mitolojik kadın hikâyelerinin yeniden yazılmış şekilleriyle karşılaşılmaktadır. Kadını pejoratif anlamlarla sınırlayan, ikincil, olumsuz, kötücül sıfatlarla çevreleyen mitolojik hikâyeler bu metinlerde dönüştürmüş ve yapısöküme uğratılmıştır. Mitlerdeki hikâyeleriyle mitik kadınların, 1980 sonrası yazılmış metinlere; revizyona uğratılmış ve dönüştürülmüş şekilleriyle yansıtılmasıyla birlikte edebi metinlerde kadınla ilişkili mitlerin kullanımında yeni bakış açıları ortaya çıkmıştır. Bu yönüyle 1980'lere kadar kadınla ilişkili mitlerin metinlerdeki görünümüyle, 1980 sonrası metinlerde görünür olan kadınla ilişkili mitler bir dönüşümü göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Mit ve kadın alanında geniş açılımlı çalışmalara uç verebilecek bu tez, modern Türk edebiyatının kadın mitlerine ilişkin refleksini ortaya koymayı hedeflemektedir.