Modernist kurgu açısından Faruk Duman'ın romanları üzerine bir inceleme

Her çağın yaşama, insana bakışı ve gerçekliği algılama biçimi, söz konusu zaman kesitinin sanat anlayışına doğrudan yansır. Akla ve somut olana yaslanan gerçekliği odağa alan 19. yüzyılda üretilen edebiyat ürünleri başı-sonu belli, kapalı yapıda metinlerdir. Romanın nerede, ne zaman, nasıl ve neden sorularına kesin yanıtlar veren biçim-içerik dokusu çağın gerçeklik anlayışıyla örtüşür. Çağın roman yazarı olayları zaman dizinsel bir akış içinde dün, bugün, yarın sıralamasına bağlı kalarak öyküler. Çağın realist romanı Newton fiziğinin edebiyat estetiğindeki uzantısı görünümündedir. 20. yüzyıl başlarında ivme kazanan yeni bilimsel gelişmeler, son birkaç yüzyıldır gerçeklik anlayışına damgasını vurmuş olan determinizmle birlikte Newton fiziğinin ana ilkelerini de kuşkulu kılar. Bilimin neden-sonuç ilişkisini temel alan kesinlik, değişmezlik üzerine kurulu saptamaları yerini giderek belirsizlik, olasılık, görecelik kavramlarının yönlendirdiği yeni bir doğabilim eğilimine bırakır. Bu yeni gerçeklik anlayışı 20. yüzyıl estetiğinde de yansımasını bulur. 20. yüzyılın ilk yıllarında, bir önceki dönemin gerçeklik anlayışının sınırlarının dışında kalan düşler ya da fallarda çıkan simgeleri çağrıştıran arketipler, insan gerçeğinin en önemli bileşenleri durumuna gelir. Yazar artık, neden-sonuç ilişkisinin dışında grotesk/soyut bir düzlemde, konusal bütünlük içermeyen bellek/bilinç yolculukları kurgular. Böylece dış dünyayı olduğu gibi somut gerçeğe yaslayarak sunan geleneksel estetiğin de sonu gelir. 20. yüzyıl modernist sanatçıları aynı zamanda birer yabancılaştırma sanatçısıdır. Bu yeni edebiyatın geleneksel edebiyattan ayrılan en önemli noktası insanı ve toplumu eğitme, yol gösterme amacı taşımamasıdır. Modernist romanda kişiler, somut coğrafya üzerinde değil, iç dünyanın geçişimli düzleminde yolculuk ederler. İç dünya ile dış dünya arasındaki sınırların silindiği bu yeni kurmaca dünyada ruhsal olana, ruhun esrarengiz âlemlerine, doğaötesine, mitolojiye, hayal ürünlerine eğilim artar. Bireyin özerkliğinin bu denli önemli olduğu yeni dünya düzeninde kolektif bilinç dışlanır, geleneklere, törelere büyük oranda karşı çıkılır. Modernist romanda kendi öznel dünyalarında yaşayan bireyler, ortak değerlere yabancılaşmanın bir uzantısı olarak yalnızlaşırlar. Tezimizde bu yaklaşımlardan hareketle, öykü ve romanlarında modernist edebiyat anlayışına yakın duran 1990 sonrası yazarlarından Faruk Duman'ın (d. 1974) yedi romanı incelemeye tabi tutulmuştur. Yazın hayatına öykü türünde verdiği eserlerle başlayan Faruk Duman, daha sonra kaleme aldığı romanlarıyla da gündeme gelmiştir. Yazarın eserlerinde doğa unsurları, sözlü gelenek anlatıları, masalsı ögeler ve fantastik atmosfer önemli bir yer tutar. Eserlerinde, kaynağını halk kültüründen alan sözlü anlatı unsurlarına yer verirken modern öykü ve romanın imkânlarından yararlanarak geleneksel olanı çağdaş bir formda yeniden yorumlar. Yazar kendine özgü anlatım biçimleri ve incelikli yalın diliyle, günümüz yazarları arasında özgün bir konuma sahiptir. Tezimizde Faruk Duman'ın modern edebiyat anlayışı alanında dikkate değer, zengin malzeme imkânı sunan yedi romanı metin analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Tezimiz Giriş ve Sonuç bölümleri hariç üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde modernist roman anlayışının Türk ve Dünya edebiyatlarındaki ortaya çıkış süreci, gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde Faruk Duman'ın hayatı, sanatı, eserleri hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümde ise ilk iki bölümde ele alınan değerler dikkate alınarak yazarın romanları modernist kurguyu yansıtan izlekler açısından alt başlıklar hâlinde kapsamlı bir şekilde irdelenmiştir. Faruk Duman'ın romanları üzerine daha önce modernist kurgu açısından bir tez çalışması yapılmamış olması, taranan makalelerin tüm romanları kapsamaması ve belirli unsurlar üzerinde yoğunlaşmış olması göz önünde bulundurularak çalışmamızın özgün değeriyle literatüre katkı sağlaması hedeflenmektedir.