Moleküler markör yardımlı seleksiyon ile viral (domates sarı yaprak kıvırcıklık virüsü, domates lekeli solgunluk virüsü), fungal (kök ve kök boğazı çürüklüğü) hastalıklara ve nematoda (meloidogyne incognita) dayanıklı domates hatlarının geliştirilmesi

Domates (Solanum lycopersicum L.), ülkemizde üretimi ve ihracatı en fazla yapılan sebze türüdür. Üretiminin yoğun yapılmasına paralel olarak; Domates Sarı Yaprak Kıvırcıklık Virüsü (Tomato Yellow Leaf Curl Virus=TYLCV), Domates Lekeli Solgunluk Virüsü (Tomato Spotted Wilt Virus = TSWV) ve Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğü (Fusarium oxysporum f.sp. radicis lycopersici =FORL) gibi viral ve fungal hastalıklar ve nematod (Meloidogyne incognita), domates üretim alanlarında önemli ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Bu hastalık ve zararlılarla mücadelede en etkin ve çevreci yöntem üretimde birden çok hastalık ve zararlıya dayanıklı çeşitlerin kullanılmasıdır. Tez çalışmasında, moleküler markör yardımlı seleksiyon (MAS) ıslahı ile farklı domates tiplerinde (kiraz, kokteyl, tekli salkım ve iri) birden fazla hastalığa ve/veya nematoda dayanıklı genotiplerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ty-1, Ty-3a, Sw-5, Frl ve Mi genlerini heterozigot taşıyan ticari bir çeşit ile bu genleri homozigot hassas olarak taşıyan 4 adet enstitü hattı melezlenmiştir. F1 ve F2 generasyonlarında 5 gen için moleküler tarama; F3 generasyonunda 3 hastalık (TYLCV, TSWV, FORL) için biyolojik testleme yapılmıştır. Ty-3a (Ty-1) genleri ve Sw-5 genlerinin markör sonucu ile biyolojik testlemesi sonuçlarının uyumlu olduğu belirlenmiştir. Frl geni ile ilgili markör çalışmasında, bazı genotiplerde moleküler sonuç ile biyolojik testleme sonucu farklı bulunmuştur. Çalışma sonucunda farklı meyve tiplerinde (kiraz, kokteyl, tane, beef) F3 generasyonunda 95 adet genotip geliştirilmiştir. Ty-3a (Ty-1) ve Sw-5 genlerini 19 genotip, Mi ve Frl genlerini 26 genotip, Ty-3a (Ty-1) ve Frl genlerini 12 genotip, Sw-5 ve Frl genlerini 15 genotip, Sw-5 ve Mi genlerini 7 genotip, Ty-3a (Ty-1), Sw-5 ve Frl genlerini 7 genotip, Sw-5, Mi ve Frl genlerini 3 genotip bir arada homozigot olarak taşıdığı belirlenmiştir. Bu çalışma ile kiraz, kokteyl, tekli salkım ve iri tip domateslerde 4 dayanıklılık genini de taşıyabilecek hibritlerin elde edilmesine olanak sağlayacak genotipler Enstitü (BATEM) gen havuzuna kazandırılmıştır.