Molla Nasreddin Dergisine göre Azerbaycan'da milliyetçilik

Bu tezin hipotezi, ''Molla Nasreddin dergisinin Azerbaycan Türkleri arasında milli bir bilinç yaratılmasında etkisi vardır.'' Bu çalışmanın amacı, Çarlık Rusya'nın on dokuzuncu yüzyılın başlarından itibaren Azerbaycan coğrafyasında uygulamış olduğu sömürge ve Ruslaştırma politikalarına karşı Azerbaycan Türkleri arasında gelişen Milliyetçilik düşüncesinin arka planını ortaya çıkarmaktır. Tezde, yirminci yüzyılın başlarında basın alanında meydana gelen özgürlük ortamı sonucu yayın hayatına giren Molla Nasreddin dergisinin, siyasi bağımsızlıktan yoksun olan Azerbaycan Türkleri arasında milli kimliğin gelişmesi ve modern bir ulus inşa etme sürecinde dönemin güncel sorunları olan dil, din, kadın ve eğitim konularını mizahi şekilde ele alarak topluma nasıl mesajlar verdiği incelenecektir. Azerbaycan ve Türkiye'de dergi hakkında birçok araştırma olmasına rağmen Molla Nasreddin dergisinin milli kimlik oluşturma ve modern bir ulus yaratma konusunda verdiği mücadelenin detaylı araştırması bulunmamaktır. Araştırmanın iyi anlaşılması ve sınırlarını belirlemek adına tezin ilk bölümde etnisite, millet, ulus devlet, milliyetçilik incelenmiştir. Milliyetçilik türleri anlatılmış ve sonrasında millet ve milliyetçilik düşüncesinin nasıl meydana geldiğini incelemek adına milliyetçilik kuramlarına değinilmiştir. İkinci bölümde Azerbaycan tarihi ve coğrafyası bölgedeki siyasi yapı hakkında bilgiler verildikten sonra Çarlık Rusya'nın işgali ve sonrasında yaptığı uygulamalar ele alınmış, ardından Azerbaycan aydınlarının yenileşme ve milliyetçilik adımları çerçevesinde milli kimlikleri korumak için toplumsal yapı değişimi adına yaptıkları reformlar incelenerek kültürel bir milliyetçiliğin yayılması ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise, 1905 devrimi sonrası Çarlık Rusya'sında basın alanında ortaya çıkan özgürlük sonrasında yayın faaliyetlerinin artması sonucu Azerbaycan Türkleri arasında milli bir bilincin oluşması ve çağdaş bir ulus yaratma düşüncesiyle yayın hayatına girerek güncel sorunları mizahi olarak ele alan Molla Nasreddin dergisi incelenmiş ve dergide yayınlanan karikatür ve yazılar ile toplumda nasıl bir değişim yapmak istediği ele alınmıştır.