Montaj hattı dengeleme problemi için bulanık mantık tabanlı ergonomik risk değerlendirme modeli

Montaj hattı dengeleme problemlerinde ergonomik faktörlerin dikkate alınması, iş güvenliği ve performansı iyileştirme potansiyeli taşımaktadır. Bu çalışmada, ergonomik riskler göz önünde bulundurularak karma model montaj hattı dengeleme problemi (Ergo-KMMHDP) için iki aşamalı sistematik bir yaklaşım geliştirilmiştir. İlk aşamada, aralık değerli küresel bulanık analitik hiyerarşi prosesi (IVSF-AHP) kullanılarak ergonomik risk değerlendirme yöntemlerinin ağırlıkları belirlenmiştir. Bu ağırlıklar temel alınarak, bütünleşik ergonomik risk değerlendirme bulanık mantık modeli oluşturulmuştur. Bu aşamada, REBA, OCRA, QEC ve COPSOQ yöntemlerine dayalı risk skorları üzerinden bütünleşik ergonomik risk değeri hesaplanmış ve risk sınıfları tanımlanmıştır. İkinci aşamada ise, Ergo-KMMHDP için matematiksel modeller geliştirilmiştir. Bu modeller, çevrim süresini minimize ederken, bütünleşik ergonomik risk değerini ve her risk sınıfına ait görevlerin istasyonlar arasında dengeli bir şekilde dağıtılmasını hedeflemektedir. Geliştirilen sistematik yaklaşımın geçerliliğini test etmek ve performansını değerlendirmek amacıyla bir kablo donanımı üretim tesisinde uygulama yapılmıştır. Uygulama sonuçları, ergonomik risklerin daha dengeli bir şekilde dağıtılabileceğini ve aynı çevrim süresi ile daha yüksek ergonomik performans elde edilebileceğini göstermektedir. Ön montaj hattında yapılan iyileştirmeler neticesinde hat verimliliğinde %10-11 ve ergonomik risk dengeleme performansında %12-25 oranında iyileşme sağlanabileceği belirlenmiştir. Ana montaj hattında ise hat verimliliğinde %2-3 ve ergonomik risk dengeleme performansında %6-12 oranında iyileşme elde edilebileceği saptanmıştır. Ergonomik amaç fonksiyonu ve bölgeleme kısıtlamalarının çevrim süresi ve ergonomik risk dengeleme performansı üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) uygulanmıştır. Çoklu karşılaştırma sonuçları, ergonomik faktörlerin modele dahil edilmesinin çevrim süresi üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığını, ancak ergonomik risklerin istasyonlar arasındaki dağılımını daha dengeli hale getirdiğini ortaya koymuştur. Çalışma sonuçları, önerilen yaklaşımın iş güvenliği ve verimlilik açısından önemli faydalar sağlayabileceğini göstermektedir.