Türkçe'deki devinim yüklemleri: Biçim-sözdizimsel bir yaklaşım

Uzay ve dil üzerine yapılan araştırmaların birkaç on yılda verimli sonuçları olmuştur. İnsanlık olarak deneyimimizin merkezinde yer alan devinim, konuyla ilgili çalışma alanlarından birini oluşturmaktadır. Devinim olaylarının semantik analizi üzerine yapılan çalışmalar, devinimin kodlamasına yönelik tipolojik girişimlerde verimli bir sonuca sahip olsa da, alana yönelik daha yeni bir yaklaşım, diller için mevcut olan morfolojik, sözlüksel ve sözdizimsel kaynakları yöneten, devinimden bağımsız özelliklerin. dillerin devinim çerçevelemedeki seçimini veya eğilimini belirleyebiliceği fikrini desteklemektedir. Bu çalışma, bu yeni yaklaşımı sorgulamak için yola çıkmakta ve yapısal bir bakış açısıyla Türkçedeki somut (reel) devinim olaylarına odaklanmakta ve devinim ifadelerini yantümceleme ve durum belirleme bağlamlarında incelemektedir. Çalışma, devinim olaylarını kodlamak için ne tür durum belirleme ve yantümce ifadelerinin kullanıldığını anlamayı ve varsa bu yapısal elemanlar ile devinim ifadeleri arasındaki ilişkileri tanımlamayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, devinim ifadelerinin yapısal incelemesinin yanı sıra, yapısal analizden tamamen farklı bir yolculuk olan Türkçedeki kurgusal devinimin bir ön analizini de ele almaktadır. Çalışmada, gerçek devinim ifadelerinin analizi için iki aşamalı deney ve kurgusal devinim ifadelerinin betimlenmesi için bir deney uygulanmıştır. Herhangi bir sözlü ifade içermemesi ve kolay işlenebilirliği nedeniyle Pear film, çalışmanın ilk deneyi olarak belirlenmiştir. Çalışmadaki ikinci deney olarak, bir dizi animasyonlu video klip aracılığıyla yürütülen bir izleme-öyküleme deneyi düzenlenmiştir. Kurgusal devinimin çizim testlerinden ne ölçüde gözlemlenebildiğini belirlemek için katılımcılara bir çizim testi uygulanmıştır. Çalışmada yer alan her üç deney de, doğası gereği dil üretimine dayanmaktadır. Deneyler, tamamı anadili Türkçe olan katılımcılarla (n=60) çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Her iki deneyden elde edilen bulgular, katılımcıların devinim ifadeleri anlatımlarını detaylandırmak için belirli yantümce yapılarından yararlandıklarını ortaya çıkarmıştır. Kullanım sıklıklarına göre üç yantümce türü tanımlanmıştır. Bu üç türün devinim ifadeleri ile ilişkileri, esas olarak devinim tarzını kodlamak, ve devinim ifadelerinin şekil ve/veya zemin öğelerini değiştirmek olarak açıklanmıştır. Durum belirmeleme kullanımına ilişkin olarak, katılımcıların anlatı betimlemelerinde üç durum tipi gözlemlenmiştir. Bu durumların işlevleri, devinim ifadelerinin yer değiştirme dinamikleriyle bağlantılıdır. Diller, yalnızca ikili ya da üçlü tipolojiyle beklenenden veya önerilenden daha çeşitli devinim yapıları sergileyebileceğinden; çalışmadaki bulgular, devinim tipolojisinin esnek bir sınıflandırmasını ya da sürekliliğini öneren kendi türündeki benzer çalışmalarla (örneğin Jackendoff 1990, 1996; Croft vd., 2010; Ibarretxe Antuñano, 2009 ve Beavers vd., 2010) uyumludur. Kurgusal devinim analizi açısından, kurgusal ve kurgusal olmayan çiftlerin çizimlerinde gözlemlenen farklılıklardan yola çıkarak, bu çalışma, katılımcıların çizim örneklerinde kurgusal devinim izleri olabileceğini, ancak bunu daha güçlü savunabilmek için daha fazla analiz yapılması gerektiğini öne sürmektedir. Genel olarak, Türkçedeki ilk kurgusal devinim araştırması olmasının yanı sıra, bu çalışmanın Türkçeye ve genel olarak devinim alanındaki çalışmalara iki şekilde katkıda bulunduğu söylenebilir: Birincisi, bu çalışma dillerdeki devinim olaylarını kodlamada dilsel kaynakların önemini vurgulayan çerçevenin (Beavers vd., 2010 tarafından) kullanımı test etmiştir. Bulgulardan hareketle, bu çerçeve devinim olaylarının analizi için dilsel kaynakların kullanılmasında gerçekten faydalı olabilir. İkincisi, bu çalışma, devinim olaylarının analizi için devinim yönünden zengin içerikli deneyler uygulayarak, Türkçede devinim yapılarının betimlenmesinde yol ve tarz eylemlerinin kullanıldığı ve hatta yan tümcelerin ek kullanımlarıyla ve durum belirleme ekleriyle desteklendiği tümceli yapıları vurgulayan yeni anlayışlara ışık tutabilir.