Mudanya mübadilleri, ekonomik ve sosyal uyumları

30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Anlaşması 2 milyondan fazla insanı doğduğu, vatanı bildiği topraklardan kopararak yerinden etmiş, pek çok acı, ölüm ve kaybın yaşanmasına sebep olmuştur. Dönemin şartları gereği devlet adamları tarafından mübadeleden daha iyi bir seçenek öngörülemediğinden anlaşma onaylanmıştır. Mübadelenin imzalanmasından evvel, Yunanistan ve Anadolu arasında yoğun göç hareketi başlamış, anlaşmanın onaylanması ile de fiilen başlayan karşılıklı göç hareketine resmi nitelik getirilmiştir. Mübadele kapsamında yaklaşık olarak 1 milyon 200 bin Rum Türkiye'den Yunanistan'a; 500 bin Müslüman Yunanistan'dan Türkiye'ye göç etmiştir. Mübadillerin sevk ve iskân işlerinin düzen içinde gerçekleştirilebilmesi için Mübadele İmar ve İskân Bakanlığı kurulmuş, savaştan yeni çıkmış ve yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde tüm kaynaklar seferber edilerek iki yıl gibi kısa zamanda mübadillerin büyük bölümünün sevk ve iskânı tamamlanmıştır. Mübadiller, Rumların bıraktığı gayrimenkullere yerleştirilmesi planlanmış ancak, savaş ve işgal sırasında Batı Anadolu'nun % 70'i yakılıp yıkılmış, evler talan edilmiş, sağlam kalan evler de fuzuli işgal altında kalmıştır. Bu süreçte hızlı bir imar çalışmasıyla yeni köylerin kurulması, yeni konutların yapılması ve tamir edilebilecek durumda olan evlerin onarım işleri tamamlanmıştır. Bursa ve Mudanya ilçesi de gayrimüslim nüfusun yoğun olduğu, zengin tarım olanakları ve gelişmiş endüstrisi ile önemli bir iskân alanı olarak kabul edilmiştir. Bursa'ya toplam 33.000, Mudanya'ya 6.000 Mübadil yerleştirilmiştir. Bursa ve civar kentlere yerleştirilen göçmenler Türkiye'ye Mudanya Limanı'ndan giriş yapmışlardır. Mudanya'da da ülkenin pek çok yerinde olduğu gibi konutların yetersiz olduğundan dolayı yeni köyler inşa edilmiş, yeni evler yapılmıştır. Bu sürede mübadiller cami, okul gibi toplu alanlarda hatta zeytinliklerde, çadırlarda barınmış, iaşeleri bakanlık ve Kızılay tarafından karşılanmıştır. Mudanya ile ilkim ve ürün çeşitliliği benzer özellikte olduğu için Girit ve Kavala bölgesinden gelen göçmenler iskân edilmiştir. Mübadele ile İlçede demografik ve sosyal olarak büyük bir dönüşüm yaşanmıştır. Gayrimüslim nüfusun en yoğun yaşadığı yerlerden biri olan Mudanya, nüfus bakımından homojen hale gelmiş, ekonomi ve üretim millileşmiştir. Zanaatkârlık gerektiren bazı iş kollarında açık ortaya çıkmış, gelen mübadillerin büyük çoğunluğunun tarım sektöründe çalışmaları nedeniyle açığın kısa zamanda kapanması mümkün olmamıştır. Mübadillerin tütün, zeytin, tahıl, ipekböcekçiliği, üzüm ve incir tarımı ile ilçe ekonomisine önemli katkıları olmuştur. Mudanya'nın yerli halkı tarafından kimi zaman dışlanmışlar, aralarında anlaşmazlıklar çıkmış. Ancak zaman içinde ilişkiler artmış ve sosyal uyum yakalanmış. Bugüne kadar mübadil kimliklerini korumuşlar, Mudanya'nın önemli bir unsuru olarak, Mudanya'ya özgü ortak kültür oluşturmuşlardır. Anahtar Kelimeler: Lozan Antlaşması, Mübadele, Mudanya, Sosyal ve Ekonomik Uyum.