Muğla Dalaman koşullarında farklı fosfor dozlarının ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerinin verim, verim öğeleri ve kalite özelliklerine etkisi

Amaç: Bu çalışma ile Muğla Dalaman ekolojik koşullarında Kayra ve Ziyabey-98 ekmeklik buğday çeşitlerinin farklı fosfor dozlarında tane verimi, verim öğeleri ve kalite parametrelerinin değişimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: 2022 kışlık ürün yetiştirme sezonunda kuru şartlarda bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yapılan bu çalışmada bitkisel materyal olarak Kayra ve Ziyabey-98 ekmeklik buğday çeşitleri kullanılmıştır. Azotlu gübreleme taban ve iki üst gübreleme olarak uygulanmış, dekarda 16 kg saf azot kullanılmıştır. Fosfor kaynağı olarak Triple Süper Fosfat gübresi 6 farklı (0, 4, 8, 12, 16, 20 kg/da) dozda kullanılmıştır. Bulgular: Tane verimi Kayra çeşidinde 582 kg/da ile 649,33 kg/da arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise 600,33 kg/da ile 678,33 kg/da arasında, bin tane ağırlığı Kayra çeşidinde 44,42 g ile 46,06 g arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise 42,53 g ile 46,06 g arasında, bitki boyu Kayra çeşidinde 97,04 cm ile 106,57 cm arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise 95,87 cm ile 104,07 cm arasında, başakta tane sayısı Kayra çeşidinde 32,96 adet ile 36,23 adet arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise 31,43 adet ile 36,13 adet arasında, metrekaredeki başak sayısı Kayra çeşidinde 443,66 adet ile 470,33 adet arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise 430,33 adet ile 567,66 adet arasında ölçülmüştür. Hektolitre ağırlığı Kayra çeşidinde 78,23 kg/hl ile 80,73 kg/hl arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise 76,93 kg/hl ile 79,13 kg/hl arasında, protein oranı Kayra çeşidinde %14,25 ile %15,37 arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise %13,92 ile %14,81 arasında, nişasta oranı Kayra çeşidinde %70,68 ile %74,49 arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise %69,1 ile %75,53 arasında, ham lif oranı Kayra çeşidinde %4,49 ile %4,97 arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise %4,32 ile %4,69 arasında ve ham kül oranı Kayra çeşidinde %1,68 ile %1,75 arasında, Ziyabey-98 çeşidinde ise %1,65 ile %1,70 arasında değiştiği belirlenmiştir. Sonuç: Genel olarak yüksek fosfor dozunun verimi olumlu etkilediği, düşük fosfor dozlarının ise ölçülen kalite değerlerini oransal olarak olumlu etkilediği tespit edilmiştir. 16 kg/da fosfor dozunda tane verimi ve verim öğelerinde, 0 kg/da fosfor dozunda oransal olarak ölçülen çoğu kalite parametrelerinde en iyi değerler elde edilmiştir. 16 kg/da fosfor dozu ile 12 kg/da ve 8 kg/da fosfor dozlarında ölçülen birçok verilerin istatistiki olarak farksız olduğu belirlenmiştir. Buna ek olarak fosfor dozu azaldığında kalite değerlerinin de oransal olarak yükseldiği belirlenmiştir. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda fosfor uygulama maliyetinin belirlenmesinin uygun olacağı ve bunun göz önünde bulundurularak bir önerinin yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Buna ek olarak; yapılan araştırmanın bir üretim sezonu ile sınırlı olduğunu da hesaba katacak olursak farklı fosfor dozlarına bağlı tane verimi ve kalite özelliklerinin belirlenmesi adına daha uzun süreli bir çalışma tavsiye edilir.