Muhammed Âbid El-Câbirî'nin adalet teorisinin temelleri

Tez, Câbirî'nin adalet anlayışını kuramsal bir çerçevede ele alır. İslam düşüncesinde adaletin kavramsal veya anlamsal düzeyde itidal üzerine bina olunan yapısını doğru terkibe taşımayı teklif eder. Tez Arap-İslam dünyasının yaşadığı siyasal, toplumsal ve entelektüel krizlere adalet kuramıyla cevap üretmeyi hedefler. Bunun için yeniden yapılanma projesi içinde anlam kazandığı ileri sürülmektedir. Câbirî, Galen'in "doğru terkip" anlayışını kurucu bir ilke olarak benimseyerek, karşıtlıkları uzlaştıran diyalektik bir adalet tasavvuru geliştirir. Bu çerçevede Eflatun'un toplumsal değer anlayışı ve Aristoteles'in itidal ilkesi, modern felsefe ve bilim anlayışlarıyla eleştirel bir ilişki içinde yeniden yorumlanır. Tez, Câbirî'nin adaleti siyasal ve toplumsal düzeni kuran bütüncül bir ilke olarak temellendirdiğini gösterir. Tezde, adaletin Câbirî tarafından siyasal akıl ve şuuraltı kavramları çerçevesinde geliştirildiği işlenir. Onun kuramı, modern dönemin özgürlük, sorumluluk ve yurttaşlık talepleriyle ilişkilendirilerek değerlendirilir. Bu bağlamda adalet, ilkin toplumsal yapıdaki ahenkli terkip olarak tanımlanır. İkinci olarak insanlar arası ilişkilerdeki hak ödev dengesine dayalı gerçekleşen uyum ve denge hali olarak biçimlenir. Adalet, demokratik siyasal düzenin ve toplumsal meşruiyetin temel koşulu olarak ele alınır. Kur'an ve Hz. Muhammed'in uygulamalarından ilham alması, kuramın normatif yönüne işaret eder. Tez, iktisadi adaleti, rant merkezli iktisadî yapıların eleştirisi ve emek ile üretime dayalı toplumsal ilişkilerin savunusu olarak tanımlar. Toplumsal dönüşümün kurucu ilkesi olarak iktisadi faktörü konumlandırır. Tez, adaletin ahlâkî itidal kavrayışını aşan, "doğru terkip" temelli, tıbbî-bilimsel ve dönüştürücü bir ilke olarak yeniden düşünülmesini teklif eder.