Muhammed Fethü'l-Maârif'in mensur Vahdetnâmesi inceleme-tenkitli metin

Klasik Türk Edebiyatı oldukça zengin bir çeşitlilik ve muhtevaya sahiptir. Özellikle İslâm kültür ve medeniyeti içerisinde kurulup gelişmesi sebebiyle dini ve tasavvufî muhtevalı eserlerin sayısı da oldukça fazladır. Bunlar arasında vahdetnâme adıyla kaleme alınanlar farklı bir özellik taşımaktadır. Türk edebiyatında 1461 yılından itibaren takip edebildiğimiz bu eserlerin ilk örnekleri manzumdur. Bunlarda genellikle Allah'ın varlığı, birliği, isim ve sıfatları, Peygamber sevgisi ele alınmaktadır. İsminden de anlaşılacağı üzere inananları vahdete götürecek yolun incelikleri anlatılmaktadır. Manzum vahdetnâmeler üzerinde akademik seviyede bazı çalışmaların yapıldığını görmekteyiz. XVII. yüzyıldan itibaren karşımıza çıkan mensur vahdetnâmelerde de tevhid inancı işlenmekte, müellifler özellikle vahdet-i vücûd düşüncesi üzerinde durmaktadırlar. Onlara göre Allah'tan başka varlık yoktur. Görünen âlem ise Mutlak Varlığın değişik tezahürlerinden ibarettir. İnsanın amacı, bu sırları anlamaya çalışmaktır. Felsefi ve tasavvufî konuların izahına daha elverişli olması dolayısıyla ontolojik konuların işlendiği vahdetnâmeler mensur olarak kaleme alınmıştır. Ancak bu eserler üzerinde ciddî çalışmaların bulunduğu da söylenemez. Biz bu çalışmamızda, Muhammed Fethü'l-Maârif tarafından kaleme alınan mensur Vahdetnâme üzerinde durmaktayız. Muhammed Fethü'l-Maârif, Rıfailik içerisinde Ma'rifîlik adıyla yeni bir tasavvufî anlayış geliştiren, dine ve tasavvufa ait görüşlerini sohbetleri ve kaleme aldığı eserler vasıtasıyla halka ulaştırmaya çalışan mutasavvıf bir şair ve müelliftir. Öncelikle çalışmamızda vahdetnâmelerin edebî bir tür sayılıp sayılamayacağı üzerinde duruyor, ardından Muhammed Fethü'l-Maârif'in Vahdetnâme'sinde ortaya koyduğu dinî ve tasavvufî görüşlerini ele alıyoruz. Çalışmanın sonunda, kütüphanelerimizde dört yazma nüshası olan Vahdetnâme'nin karşılaştırmalı metnini veriyor ve eserle ilgilenecek kimselere kolaylık sağlamak üzere metni günümüz Türkçesine aktarıyoruz.