Muhasebe mesleğinde iş tatmininin Türkiye açısından incelenmesi

ÖZET Muhasebe mesleğinin geçmişi ticaretin başladığı çağlara kadar gitmektedir. Başlangıçta belli bir metedolojiden uzak olarak, insanların sahip oldukları varlıklarını ve yülcümlülüklerini belirleme ve izlemeye yönelik olarak yürütülen meslek, zaman içerisinde ekonomik, sosyal, teknolojik vb. faktörlerin etkisiyle değişime uğramıştır. Bu değişim, muhasebe mesleğinin fonksiyonel ve niteliksel olarak gelişimine neden olmuştur. Muhasebe mesleğinin kapsam olarak genişlemesi ve içerik olarak karmaşıklaşması ile mesleğin toplum ve ülke ihtiyaçları için taşıdığı önem arttıkça meslek mensuplarının sorumlulukları da artmıştır. Muhasebecilerin bu sorumluluklanna karşılık bir takım beMentilerinin olması da son derece doğaldır. Bu beklentilerinin gerçekleşme oranı, meslek mensuplarının yaptıkları işten aldıkları tatmin duygusu ile doğru orantılıdır. Bütün mesleklerde olduğu gibi muhasebe mesleğinde de bir meslek mensubunun görev ve sorumluluklarım iyi bir biçimde yerine getirmesinde iş tatmin düzeyinin önemli derecede etkili olduğu tartışılamaz. Bu gerçekten hareketle ülkemizde kısa bir süre önce yasal statüye kavuşmuş ve örgütlü olarak gelişmeye başlamış olan muhasebe mesleğinin toplum ihtiyaçlarına gereği gibi cevap verebilmesi açısından meslek mensuplarının iş tatmin düzeylerinin araştırılması çalışmanın konusunu oluşturmuştur. Bu çalışmada kişisel, mesleki ve çevresel faktörlerin, muhasebecilerin iş tatmini üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Kişisel faktörler olarak cinsiyet ve yaş; mesleki faktörler olarak eğitim düzeyi ve mesleki deneyim; çevresel faktörler olarak da şehir ve bölge değişkenleri dikkate alınmıştır. Araştırmada iş tatmini ölçmek için MSQ (Minnesota Satisfaction Questionnaire) iş tatmin ölçeği kullanılmıştır. İstatistiksel teknikler kullanılarak veriler analiz edilmiş ve sonuçlar ülkemiz gerçeklerine göre yorumlanrmştrr.Buna göre; kişisel faktörler açısından; cinsiyet itibariyle genelde çoğu faktörler açısından erkek muhasebeciler kadın muhasebecilere göre daha fazla iş tatminine sahiptirler. Yaş grubu itibariyle, muhasebecilerin yaş grubu yükseldikçe iş tatmin düzeyleri düşmektedir. Mesleki özellikler açısından; eğitim düzeyi ile iş tatmini arasında negatif yönde bir ilişki bulunmuştur. Buna göre muhasebecilerin eğitim düzeyi yükseldikçe iş tatmini azalmaktadır. Mesleki deneyim ile iş tatmin düzeyi arasında ise pozitif yönde bir ilişki vardır. Deneyim arttıkça iş tatmin düzeyi de yükselmektedir. Çevresel faktörler açısından; küçük şehirlerde faaliyet gösteren muhasebeciler, metropolde bulunanlara görq daha yüksek iş tatminine sahiptirler. Coğrafi bölgeler açısından ise; batı bölgelerine faaliyet gösteren muhasebeciler genellikle daha yüksek iş tatminine sahiptirler. Muhasebe mesleğini icra eden bu kişilerin mesleklerinde en yüksek düzeyde tatmin sağlayabilmeleri için tatminsizliğe neden olan faktörlerin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Bu faktörlerden ilki eğitim düzeylerinin standart bir hale gelmesi için mesleki eğitim ve öğretime önem verilmelidir. Muhasebecilerin yaptıkları iş karşılığı aldıkları ücret arasındaki denge çok iyi bir biçimde kurulmalı ve mesleki riske karşılık sigorta fonu oluşturulmalıdır. Diğer taraftan muhasebeci ile iş sahibi mükellef arasında istenilen düzeyde bir ilişkinin oluşturulabilmesi açısından; meslek örgütlerine, iş sahiplerini, muhasebecilerin mesleki beklentileri konusunda bilgilendirme açısından görevler düşmektedir.