Karma modelli çift taraflı demontaj hattı dengeleme problemi için bir çok amaçlı memetik algoritma

Her geçen gün artan teknolojik gelişmeler, refah seviyesi ve nüfus ile birlikte çevresel etki artmaktadır. Nitekim günümüzde Carbon Dioxide seviyesi beş yüz ppm (parts per million)'i aşmıştır. Bu durumun üstesinden gelmek için klasik üretim/tüketim anlayışını değiştirmek ve yeni bir yaklaşım olarak Yaşam Zinciri Mühendisliği'ni (YZM) benimsemek gerekmektedir. YZM, ürün yaşam döngüsünün her adımına dahil olarak üründen, üretimden veya tüketimden kaynaklı çevresel etkiyi en aza indirmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. YZM'nin önemli bir adımı, ürünlerin ömrünü tamamladığında yani Ömrü Tamamlanmış ürün konumuna geldiğinde, yaratacağı çevresel etkiyi en aza indirmek için tasarım aşamasında kolay ayrıştırılabilir, dönüştürülebilir bir ürün tasarlamaktır. Tasarlanan ürünlerin bir süre sonunda Ömrü Tamamlanmış ürün konumuna geleceği düşünüldüğünde yine çevresel etkiyi en aza indirebilmek için verimli demontaj sistemlerinin tasarımı kritik önem taşımaktadır. Bu kapsamda ortaya çıkan Demontaj Hatları, yığın halindeki Ömrü Tamamlanmış ürünlerin verimli bir şekilde demontajına olanak sunmaktadır. Kurulan demontaj hatlarının verimliliğinin enbüyüklenmesi çevresel etkinin en aza indirilmesi için kritiktir. Bu sebeple 1999 yılında çeşitli performans kriterlerini en iyilemek amacıyla Demontaj Hattı Dengeleme (DHD) problemi ortaya çıkmıştır. DHD problemi literatürde geniş yer bulmuş çokça araştırma yapılmıştır. Fakat, büyük ebatlı ürünlerin demontajı için hat üzerinde döndürme maliyeti gibi maliyetleri en aza indirebilen Çift Taraflı Demontaj Hatlarını Dengeleme (ÇDHD) için çalışma sayısı oldukça azdır. Özellikle model sayısının birden fazla olduğu Karma Modelli Çift Taraflı Demontaj Hattı Dengeleme (KÇDHD) problemi bu tez kapsamında ilk kez tanıtılmıştır. Bu tez kapsamında, birden fazla birbirine benzeyen ya da benzemeyen ürünlerin çift taraflı olarak tasarlanan demontaj hattı üzerinde demonte edilmesine olanak sağlayan hattın tasarım maliyeti, istasyon sayısı ve seçilen demontaj görev süreleri toplamını en aza indirmek amacıyla KÇDHD problemi araştırılmıştır. KÇDHD problemi için Dönüştürülmüş VE/VEYA Grafiği (DVVG) öncelik ilişkisi kullanılmıştır. DVVG öncelik ilişkisi, demontajın yapısı gereği yanlızca fiziksel koşulların göz önüne alındığı fonksiyonelliğin önemli olmadığı durumda olası tüm söküm sıralarını dikkate alan öncelik diyagramıdır. KÇDHD problemi için belirlenen performans göstergelerini en iyileyecek bir Karma Tam Saylı Doğrusal Programlama (KTDP) tabanlı matematiksel model geliştirilmiştir. Geliştirilen matematiksel modelin amaç fonkisyonu hiyerarşik ele alındığında Gurobi çözücüsü ile küçük ve orta boyutlu vakalar için optimum sonuç vermektedir. Fakat büyük boyut vakaların çözümü için çözüm süresi oldukça büyümektedir. Bu yüzden KÇDHD probleminin çözümü için bir Çok Amaçlı Memetik Algoritma (ÇAMA) önerilmiştir. Önerilen yaklaşım bir dizi test problemi üzerinde test edilmiş ve sonuçlar literatürde çok amaçlı optimizasyon için oldukça tercih edilen algoritmalar ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, KÇDHD problemi için oluşturulan ÇAMA algoritması sonuçlarının diğer algoritmalara oranla daha iyi sonuçlar verdiğini göstermektedir.