Multimodal taşıma sözleşmesine uygulanacak hukuk

Multimodal taşıma, bir taşıma sözleşmesi kapsamında taşıyıcı tarafından birden fazla taşıma türünden yararlanılarak, eşyanın bir noktadan diğerine ulaştırılmasını içeren bir taşımacılık şeklidir. Uluslararası ticarette konteyner taşımacılığının yaygınlaşması multimodal taşımanın da tercihini sıklaştırmıştır. Konteyner içerisinde güvenli, hızlı ve ekonomik biçimde taşınan eşya, çoğu zaman, üreticinin kapısından alınarak doğrudan nihaî tüketicinin kapısına ulaştırılmaktadır. Çok boyutlu bir organizasyon içeren böyle bir taşıma sürecinin multimodal taşıma operatörü adı verilen taşıyıcı tarafından organize edilerek icra edilmesi ticarî aktörlerce olumlu karşılanmıştır. Multimodal taşımanın uluslararası ticarette işgal ettiği yer derinleşmiş ise de hukukî yönü uluslararası düzenlemelerde henüz yeterince yer edinememiştir. Taşıma hukuku, özellikle Kıta Avrupası hukuku açısından değerlendirildiğinde, uluslararası konvansiyonlar çerçevesinde yeknesak kuralların benimsendiği bir disiplindir. Fakat yabancılık unsuru içeren multimodal taşıma sözleşmesinin hangi kurallara ve hangi hukuka göre değerlendirileceği meselesi hala belirsizliğini sürdürmektedir. Multimodal taşıma sözleşmesi hakkında geniş kabul gören yeknesak kurallar bütününün bulunmaması sebebiyle uyuşmazlık çözüm mercileri tarafından karayolu, demiryolu, havayolu ve denizyolu taşımasına özgü niteliği bulunan mevcut uluslararası konvansiyonlar farklı biçimlerde yorumlanarak multimodal taşımaya uygulanmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte, multimodal taşıma ilişkilerinin çok farklı yorumlara ve uygulamalara konu olması yeknesaklaşmanın yoğun olduğu uluslararası taşıma hukuku disiplininde bu amaca zarar vermekte, tarafları kendi menfaatleri çerçevesinde karar elde edebilecekleri mahkeme arayışına yönlendirmektedir. Ayrıca, uluslararası taşıma hukuku konvansiyonlarının kendi hükümlerinde yer alan düzenlemeler ile uygun düşmeyen yorumlara tâbi tutulmasına neden olmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmakta olup multimodal taşıma sözleşmesine uygulanacak hukukun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. İlk Bölüm'de multimodal taşıma ilişkileri ve sözleşmesi hakkında genel bir inceleme gerçekleştirilecektir. İkinci Bölüm'de uluslararası taşıma hukuku konvansiyonlarında multimodal taşıma sözleşmesinin ne ölçüde ele alındığı değerlendirilmektedir. Bu kısımda pek çok mahkeme kararına yer verilmiş olup, konvansiyonların yorumlanmasındaki problemlere işaret edilecektir. Son bölümde ise, Avrupa Birliği düzenlemeleri ile Türk kanunlar ihtilâfı kuralları çerçevesinde multimodal taşıma sözleşmesine uygulanacak hukukun tespitine ve önerilere yer verilmesi amaçlanmaktadır.