Multipl skleroz hastalarında kognisyonun sanal gerçeklik ve talamus hacmi ile değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Merkezi sinir sistemini etkileyen kronik, enflamatuvar, demiyelinizan bir hastalık olan Multipl Skleroz (MS), renkli semptomatoloji arasında silik kalan bilişsel bozukluklara da neden olur. Bilişsel işlevlerin hastalığın erken dönemlerinden itibaren sinsice geliştiği gösterilmiştir. Bilgi işlem hızı, öğrenme ve bellek, görsel-mekânsal ve yürütücü işlevlerde bozulmanın sık görüldüğü, dil işlevleri ve zekânın görece korunduğu bir profil görülür. Bu çalışmada, erken evre Relapsing-Remitting MS (RRMS) hastalarında bilişsel işlevlerin sanal gerçeklik (SG) tabanlı bir değerlendirme yöntemi ile ölçülmesi ve bu kognitif performansın talamus hacmi ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya, 2017 McDonald kriterlerine göre RRMS tanısı almış 32 hasta ve yaş-cinsiyet açısından eşleştirilmiş 34 sağlıklı kontrol katılmıştır. Katılımcılara SG tabanlı bir test bataryası uygulanarak dikkat, bilgi işleme hızı ve çalışma belleğini temsil eden üç ayrı z-puanlı kompozit skor hesaplanmıştır. Ayrıca Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği'nin Türkçe versiyonu (MoCA-TR), Multipl Skleroz Fonksiyonel Kompozit Skoru (MSFC), Sembol Sayı Modaliteler Testi (SDMT) ve Aralıklı Sesli Seri Toplama Testi (PASAT) gibi klasik nöropsikolojik testler uygulanmış; tüm katılımcıların beyin manyetik rezonans görüntüleme (MRG) verilerinden talamus hacmi ölçülmüştür. Veriler SPSS 27.0 ile analiz edilmiş, grup karşılaştırmaları ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: SG testinden elde edilen dikkat, bilgi işleme hızı ve toplam kognitif skorlar hasta grubunda anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (tümü için p<0.001). SG toplam kognitif skoru ile MoCA-TR, MSFC, SDMT ve PASAT testleri arasında orta-yüksek düzeyde pozitif korelasyonlar saptanmıştır (r=0.488–0.575, p<0.01). Ayrıca SG toplam kognitif skorları ve çalışma belleği alt boyutu ile talamus hacmi arasında anlamlı pozitif korelasyonlar gözlenmiştir (sırasıyla r=0.444 ve r=0.46). Sonuç: Sonuçlar, SG testlerinin klasik bilişsel değerlendirme araçlarıyla tutarlı ölçümler sunduğunu ve talamus hacmi ile ilişkili olabildiğini göstermektedir. Bu yönleriyle SG tabanlı yaklaşımlar, MS'in erken döneminde bilişsel işlevlerin değerlendirilmesinde tamamlayıcı bir araç olarak potansiyel taşımaktadır. Ancak, yöntemin farklı kognitif alanlar ve görevler üzerinden genişletilerek değerlendirilmesi için ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Multipl Skleroz, Kognisyon, Sanal Gerçeklik, Talamus Hacmi, Bilişsel Değerlendirme