Multipl Sklerozlu bireylerde dijital oyun uygulamasının dikkat ve psikososyal etmenler üzerine etkisinin değerlendirilmesi: Test-tekrar test kontrol gruplu randomize çalışma

Giriş: Multipl Skleroz (MS), kronik, progresif ve demyelinizan bir santral sinir hastalığıdır. MS hastalarında bilişsel işlevlerde bozulma görülmektedir. Beyinde temel olarak etkilenen bilişsel alanlar; dikkat, bilgi işleme, yürütücü işlevler, bellek ve görsel-mekansal yeteneklerdir. Bu çalışmanın amacı, MS tanısı almış bireylerde zaman içinde psikososyal ve bilişsel özelliklerin değişiminin ve kullanılan dijital oyun uygulamasının bu etmenler üzerinde etkilerinin incelenmesidir. Amaç ve Hipotezler: MS tanısı almış bireylerde dijital bilişsel oyun uygulaması ile seçici ve bölünmüş dikkat ve psikososyal etmenlerin değişiminin ölçülmesi ve karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Yöntem: MS hastalarının psikososyal özelliklerine ilişkin bilgiler Demografik Veri Formu, yeti yitimi düzeyini değerlendirmek için Genişletilmiş Engellilik Durumu Ölçeği (Expanded Disability Status Scale -EDSS), depresyon için Beck Depresyon Ölçeği (Beck Depression Inventory- BDÖ) ve Yaşam kalitesi ölçümü için MusiQoL (Uluslararası Multipl Skleroz Yaşam Kalitesi Anketi (MusiQoL) kullanıldı. Bilişsel işlevlerin ölçümü BICAMS, İz Sürme, Stroop ve Sayı Dizisi Testleri ile ön test ve 2 ay rehabilitasyon sürecinden sonra son test uygulandı. İlk görüşmede ön test uygulandıktan sonra hastaya, oyunlar yönergeleri ile tanıtıldı. Her bir katılımcının kendine özel hesabı oluşturularak, eposta adresleri ile oyuna giriş yapıldı. Haftada bir seans Griceviz uygulamasını DEU MS Polikliniği'nde, bir seans ise ev ödevi olarak 30 dk 4 oyun şeklinde alıştırma yapıldı. Uygulamaya dahil olan yalnızca MS tanısı almış 23 hasta oldu. Toplam MS tanısı almış 41 hasta ile hiçbir psikiyatrik tanısı olmayan 27 sağlıklı birey çalışmaya dahil edildi. Bulgular: Araştırma grupları ile Ön ve Son Test Beck Depresyon Ölçeği puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmaktadır. Ön Test puanları kendi içerisinde incelendiğinde Kontrol MS grubundan elde edilen puan ortalaması Uygulama MS grubu puan ortalamasında daha yüksek elde edilmiştir. Son Test puanları kendi içerisinde incelendiğinde Kontrol MS grubundan elde edilen puan ortalaması Uygulama MS grubu puan ortalamasında daha yüksek elde edilmiştir. Uygulama grubun son test SDMT performansları Kontrol gruplar ile arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. CVLT-II doğru skoru Uygulama grubu için rehabilitasyon sonrası artmış, tekrar skoru azalmış ve aynı zamanda tekrar skoru Kontrol gruplar ile anlamlı olarak fark göstermiştir. BVMT-R performansı Uygulama grup için son test- ön test skorları arasında anlamlı bir fark yaratmış, Kontrol gruplarına göre son test ölçümünde anlamlı bir fark bulunmuştur. Stroop testi süre farkı, düzeltme ve hata puanları son test ölçümlerinde Kontrol MS grubu ile anlamlı olarak fark göstermiştir. Uygulama grubu için Stroop süre farkı ve düzeltme sayısı son test ön test karşılaştırması sonucu anlamlı bir fark bulunmuştur. Uygulama grubu için Sayı Dizisi toplam skoru son test öntest karşılaştırması anlamlı olarak artış göstermiştir. İz Sürme Testi B süresi Uygulama grup son test ön test ve Kontrol MS karşılaştırmasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Sonuç: MS tanısı almış katılımcılardan oluşan Uygulama grubunun bilişsel test skorlarının çoğunda kontrol gruplara kıyasla anlamlılık göstermiştir. Griceviz uygulamasının dikkat oyun içeriği de yapılan nörobilişsel testler ile ilişkili bulunduğu ve sonuçlara yansıdığı savunulmuştur. Fakat psikososyal etmenler ve bilişsel testler arasındaki korelasyonlarda etki düzeyleri yüksek bulunmamıştır. Anahtar kelimeler: Multipl skleroz, bilişsel fonksiyonlar, dijital oyun uygulaması, depresyon