Muş yöresinde yetişen Ranunculus cornutus (evlimemedotu) bitkisinin fenolik madde içeriği ve biyolojik aktiviteleri

Ranunculus cornutus DC. bitkisi uzun zamandan beri kabızlık, romatizma, hemoroid (basur), ödem, apse, yaraların iyileştirilmesi ve sarılık gibi hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Çalışmamızda ülkemizde geleneksel tıpta kullanılan Ranunculus cornutus DC. (Evlimemedotu)'nin içerik analizi ve bazı biyolojik aktiviteleri araştırıldı. Bu amaçla, bitkinin metanol ve su ekstraktları alınarak, her bir ekstraktın toplam fenolik madde miktarı LC-MS-MS cihazı aracılığıyla belirlendi. Antioksidan aktivitelerini belirlemek için ise ferrik tiyosiyanat metoduna göre total antioksidan yöntemi, demir iyonu indirgeme yöntemi (FRAP), bakır iyonu indirgeme yöntemi (CUPRAC), demir şelatlama yöntemi, 1,1-Difenil 2-pikril hidrazil (DPPH) radikal süpürme yöntemi ve 2,2'-azinobis (3-etilbenzotiazolin-6-sülfonik asit (ABTS) radikali giderme yöntemi kullanıldı. Fenolik bileşik kompozisyonu olarak en yüksek ilk üç fenolik bileşik fumarik asit (3261,43 µg/L ), vanilik asit (1217,70 µg/L) ile ferulik asit (769,40 µg/L) olarak tespit edildi. Bitkiden elde edilen su ekstrelerinin toplam antioksidan aktivitesi, artan konsantrasyon (15 µg, 30 µg, 45 µg) ile doğru orantılı olarak arttı. FRAP indirgenme aktivitesi sonuçlarına göre standart olarak kullanılan BHA (IC50:90,34 mg/mL)'nın ekstraktlara göre daha güçlü indirgen olduğu görüldü. Kuprak metodu sonuçlarına göre de BHA (IC50:101,47 mg/mL)'nın ekstraktlara göre daha güçlü olduğu saptandı. Demir şelatlama aktivitesi sonuçlarına göre AA (IC50:32,41 mg/mL), ekstraktlara göre daha iyi aktivite gösterdi. DPPH ve ABTS radikal süpürme sonuçlarına göre AA en iyi aktiviteyi gösterdi. Antioksidan sonuçları değerlendirildiğinde bitkinin su ve metanol ekstraktlarının standart antioksidanlara göre daha düşük aktivite sergiledikleri tespit edildi.Bunun nedeninin, içerdikleri fenolik miktarının oranıyla ilişkili olduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte metanol ekstraktının genel olarak su ekstraktından daha iyi antioksidan aktiviteye sahip olduğu gözlendi. Son olarak ekstraktların DNA üzerindeki etkilerinin sonuçlarına göre, H2O2'nin ve H2O2 ile DMSO'nun birlikte DNA'nın kararlı formu olan Form I'i bozarak daha kararsız hale getirdiği anlaşıldı. Su ve metanol ekstraktlarının tek başına DNA'nın kararlı yapısı üzerinde olumsuz bir etki yapmadığı ve Form I ile Form II yapısında tuttuğu tespit edildi. Su ve metanol ekstraktlarının, peroksitin DNA üzerindeki zararlı etkilerini azaltma aktiviteleri kıyaslandığında su ekstraktının daha etkili olduğu söylenebilir. Mevcut bitki türüyle alakalı özellikle antioksidan çalışmalar bulunmadığından bu bitki türü ile yapılacak başka çalışmaların genetik hazinemiz olan bitkilerimizin korunması ve nesillere aktarılması açısından önem arz ettiği düşünülmektedir.