Mustafa Azmi Ömer Akalın'ın hayatı ve eserleri (1858-1940)

Osmanlı Devleti'nin son ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk devrinde yaşayan Mustafa Azmi Ömer Akalın hakkındaki bu biyografik çalışmada, müellifin yaşam öyküsü, ailesi, eğitim ve siyasi hayatı ile eserleri ele alınacaktır. Mustafa Azmi, 1858 yılında bugünkü Yunanistan sınırları içerisinde yer alan Narda (Arnavutluk) vilayetinde Kosova mebusu Ömer Şevki Paşa ve Afife Hanım'ın ilk çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Kendisinden küçük biri kız (Macide Hanım) ve üçü erkek (Besim Ömer Paşa, Agâh Ömer ve Kemal Ömer) olmak üzere dört kardeşi vardır. Kosova Priştine Mekteb-i Rüştiyesi'nde ortaokul ve Galatasaray Sultanisi'nde lise eğitimini tamamlamıştır. 1883'te Mekteb-i Mülkiye'yi bitirip Maarif Nezareti Rüştiye Mektepleri İdaresi kâtipliğinde görev almaya başlamıştır. Ayrıca eğitim alanında başta Galatasaray Sultanisi olmak üzere çok önemli kademelerde görev yapmıştır. Ancak "Sultan II. Abdülhamid'e suikast yapmak için dinamitli zarf hazırladığı" şeklinde bir şikâyeti üzerine evine baskın düzenlenmiş ve tutuklanmış, suçsuz olduğu anlaşılınca 1897 yılında serbest bırakılmıştır. Daha sonra Konya Maarif Müdürlüğü görevine tayin edilmiştir. 15 Şubat 1900 tarihinde üçüncü rütbeden Nişan-ı Osmani ile taltif edilmiş, hizmetlerinden dolayı Ekim 1908'de Preveze milletvekili olarak Meclis-i Mebusan'a girmeye hak kazanmıştır. Bir süre sonra 1909 tarihinde Hüdavendigar (Bursa) Sancağı'na vali olarak tayin edilmişse de Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın iktidara gelmesiyle buradaki görevine son verilmiştir. 1914 yılında emekliye ayrılmıştır. Azmi Ömer 15 Ocak 1940 tarihinde 82 yaşındayken İstanbul'da vefat etmiştir. Ardında birkaç önemli eser bırakmıştır. Onun şimdiye çok bilinmeyen "Hanım Kitabı" kadının toplumdaki konumu hakkında değerli bilgiler verirken; kardeşi meşhur Doktor Besim Ömer Paşa ile kaleme aldığı "Su" eseri suyun özellikleri ve İstanbul sularına dair önemli bir kaynak niteliğindedir. Bu biyografi yazımında başta Osmanlı arşivinden elde edilen belgeler olmak üzere, dönemin gazeteleri, mecmuları, kaynakları ile konuya ilişkin araştırma eserlerine müracaat edilecektir.