Mustafa Lutfî Efendi - Tuhfetü'l-'Asrî fî Menâkıbi'l-Mısrî'nin Niyâzî Mısrî menâkıbnâmeleri bağlamında incelenmesi

Bu çalışmanın amacı öncelikle Mustafa Lutfî Efendi'nin yazdığı Tuhfetü'l-Asri fî Menâkıbi'l-Mısrî adlı eserin orijinal metnini ortaya koymaktır. Bunun yanında metni ortaya koymakla metnin anlaşılması farklı hususlar olduğundan, metnin kendinden önce ve kendinden sonra yazılmış olan emsalleri Vâkıât-ı Mısrî ve Gülzâr-ı Mısrî'yi incelemek, bu eserlerde Niyâzî Mısrî'nin hayatının ve kerametlerinin nasıl anlatıldığını, zaman içerisinde Niyâzî Mısrî menâkıbnâmelerinin değişen ve değişmeyen yönlerini tespit etmek, Tuhfetü'l-Asrî ve Gülzâr-ı Mısrî'nin, esas kaynak kabul edilen Vakıat-ı Mısrî'den hangi noktalarda farklılaştığını tespit etmek ve menâkıbnâme yazarlarının metin üzerindeki tasarruflarını anlamaya çalışmaktır. Menâkıbnâmelerin birinci muhatabı dervişân olmasından ötürü, bu karşılaştırmadaki amaç Niyâzî Mısrî'nin hayatının, Mısrî müridlerine nasıl aktarıldığını tespit etmektir. Bu amaçla tez boyunca bu eserlerin birbirleriyle olan bağlantıları ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca Mustafa Lutfî'nin hangi menkıbeleri aktarıp hangi menkıbeleri aktarmadığı, bu tercihlerde herhangi bir dinî, siyasi sebebin olup olmadığı sorgulanmıştır. Sonuç olarak Tuhfetü'l Asrî'nin iddia edildiğinin aksine Vakıât-ı Mısrî'yi "mahv u ityan" edecek kadar metne müdahale etmediği; buna karşılık Gülzar-ı Mısrî'nin Vâkıât'a birçok ilave yaptığı tespit edilmiş, Mustafa Lutfî'nin çizdiği Niyâzî Mısrî portresinin diğer menâkıbnâmelere kıyasla farklılaştığı gözlemlenmiştir.