Müzelerde artırılmış gerçeklik uygulamalarının incelenmesi: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Özel Ahmet Yakupoğlu Müzesi örneği

Dijital dönüşüm, günümüzde kültürel mirasın korunması ve yaşatılması için yapısal dönüşümlere imkân hazırlamış, müzelerin ziyaretçilerine yönelik geliştirdikleri sergileme teknikleri sayesinde kurdukları iletişim, müzelerin işlevlerini yerine getirmesine büyük katkı sağlamıştır. Yeni yaklaşımlar geleneksel sergileme anlayışlarının ötesine geçmiş, tarihi objelerin, kültürel değerlerin ve sanat eserlerinin teknolojik araçlar aracılığıyla yeni bir bağlama oturtulmasına imkân tanımıştır. Bu çerçevede ortaya çıkan artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik, hologram gibi çeşitli dijital sergileme teknikleri, ziyaretçilerin mekân ile fiziksel temasın ötesinde etkileşimli ve çok katmanlı bir deneyim yaşamasını mümkün kılmıştır. Artırılmış gerçeklik uygulamaları ve yapay zekâ araçları, ziyaretçileri pasif birer izleyici konumundan çıkarmış, içeriği yönlendirebilen ve bilgiye ulaşabilmek için aktif rol alabilen birer katılımcıya dönüştürebilmiştir. Bu dönüşüm ile beraber sadece sergileme teknikleri değil, bunun yanı sıra müzelerin eğitsel rolü de yeniden biçimlenmiş; müzeleri statik bir arşiv mekânı olmanın ötesine taşıyarak dinamik, katılımcılığı teşvik eden ve yenilikçi bir öğrenme alanı olmasını sağlamıştır. Ancak Türkiye ve Dünya Sanatında önemli bir yere sahip olan çok yönlü Sanatçı Ahmet Yakupoğlu adına oluşturulan müzenin, yukarıda belirtilen sergileme tekniklerine sahip olmadığı belirlenmiştir. Bu eksiklik bu araştırmanın problemi olarak kabul edilmiş ve çözümüne yönelik artırılmış gerçeklik müze uygulaması tasarlanmıştır. Bu araştırmada öncelikle müzeler, müzelerin geleneksel sergileme teknikleri ve çağdaş dijital uygulamalara dair çeşitli sergileme araçları incelenmiştir. Artırılmış gerçeklik ve yapay zekâ kavramına dair tarihsel süreç ele alınmış ve Türkiye ile Dünya'nın farklı ülkelerinde faaliyet gösteren 20 müzede kullanılmakta olan artırılmış gerçeklik uygulamaları analiz edilmiştir. Alanyazın taraması ve doküman incelemesinden elde edilen araştırmanın deneysel boyutunda Ahmet Yakupoğlu Müzesi'nde sergilenen 5 eser, yapay zekâ destekli artırılmış gerçeklik uygulaması ile tasarlanmış ve kullanılabilir hale getirilmiştir. Bu yöntem ile müze, yalnızca fiziksel bir sergileme alanı değil, eserlerin teknoloji ile deneyimlenebildiği; bilişsel ve duygusal etkileşimin sağlanabildiği yapıya dönüşmüştür. Araştırma kapsamında tasarlanan uygulama ile genç bireylerin çok yararlandığı teknoloji sayesinde, farklı hedef kitlelerinin de müzeye erişiminin sağlanabileceği, dolayısı ile bu uygulamanın müzedeki diğer eserleri de kapsayabileceği önerilmektedir.