Müzik öğretmenlerinin iş doyumu ve mesleki tutum düzeyleri ile öğrencilerin müzik dersine yönelik tutumlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Bu araştırmada; müzik öğretmenlerinin iş doyum ve mesleğe yönelik tutum düzeyleri ile öğrencilerin müzik dersine yönelik tutum düzeyleri devlet – özel okul bağlamında incelenmiştir. Ayrıca müzik öğretmenleriyle görüşmeler yapılarak hem devlet hem de özel okullarda müzik eğitimi sürecinde yaşanan sorunlar ve bu sorunların müzik öğretmenlerinin iş doyum ve tutum düzeylerini nasıl etkilediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma için; müzik öğretmenlerine yönelik olarak "Minnesota İş Doyum ölçeği", araştırmacı tarafından hazırlanmış olan "Müzik Öğretmenliği Mesleği Tutum Ölçeği" ve "Müzik Öğretmenliği Mesleği İçin Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" uygulanmıştır. Öğrencilere yönelik olarak yine araştırmacı tarafından oluşturulan Müzik Dersi Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Müzik öğretmenlerine anket ve ölçeklerin uygulanması amacıyla Türkiye Cumhuriyeti Gelişmişlik İndeksinden (SEGE – 2017) her coğrafi bölgeden üç farklı gelişmişlik düzeyinde toplam 21 il seçilmiştir. Öğrencilerin müzik dersine yönelik tutumlarının tespit edilmesi için yine SEGE – 2017'ye göre hazırlanmış örneklem içinden 2'nci düzeyde gelişmiş 7 il belirlenmiştir. Nitel verilerin elde edilmesi amacıyla 29 müzik öğretmeninden çalışma grubu oluşturulmuştur. Devlet ve özel okullardan toplam 819 müzik öğretmenine ve 8'inci sınıflardan toplam 619 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel verilere t-testi ve Tek Yönlü ANOVA testi uygulanırken, devlet – özel okul karşılaştırmalarında İki Yönlü ANOVA testi uygulanmıştır. İş doyum ve tutum arasında ve öğrenci tutumu – öğretmen iş doyum ve tutum arasındaki ilişkinin belirlenmesi içinse Pearson Korelasyon Analizi yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel verilere ise içerik analizi yapılarak temalar oluşturulmuş ve kodlanmıştır. Kodlanan veriler alt temalar altında gruplandırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; devlet okullarında görev yapan müzik öğretmenlerinin iş doyum düzeylerinin özel okullarda görev yapan müzik öğretmenlerinin iş doyum düzeylerinden anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür. Mesleğe yönelik tutuma bakıldığında ise; meslek gelişimi ve ilgi boyutunun özel okullarda, mesleğe verilen önem boyutunun ise devlet okullarında görev yapan müzik öğretmenleri lehine farklılaştığı tespit edilmiştir. Cinsiyetin iş doyumunda ve tutumda anlamlı bir fark yaratmamasına rağmen, özel okullarda görevli kadın müzik öğretmenlerinin meslek gelişimi ve ilgi düzeylerinin daha anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Meslekte kıdemli müzik öğretmenlerinin iş doyum düzeylerinin, genç müzik öğretmenlerinin tutum düzeylerinin anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür. Hizmet içi eğitim faaliyetlerine katılan müzik öğretmenlerinin iş doyum ve tutum düzeylerinde anlamlı bir fark yarattığı, özellikle özel okullarda görevli müzik öğretmenlerinin meslek gelişimine yönelik faaliyetlere yönelik tutumlarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin müzik dersine yönelik tutum düzeylerinin okul türüne göre farklılaşmadığı ama kız öğrencilerin müzik dersine yönelik tutum düzeylerinin anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Nitel boyutta elde edilen bulgulara göre; müzik öğretmenlerinin mezun oldukları lisans programını kısmen yeterli buldukları, hizmet öncesi beklentilerinin yüksek olduğu ama mesleğe başladıklarında hayal kırıklığı yaşadıkları, maddi anlamda mesleğin tatmin etmediği ama verilen bu cevabın nicel verilerde elde edilen cevapla çeliştiği görülmüştür. Devlet okullarında görevli müzik öğretmenlerinin iş doyum düzeylerinin meslekten maddi karşılık alındığı için yüksek olduğu, özel okullardaki müzik öğretmenlerinin ise materyal ve fiziki ortamdan ötürü iş doyumlarının yüksek olduğuna yönelik yanıtlar alınmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular ve bulgulara bağlı sonuçlar neticesinde; tutuma yönelik araştırmaların ve ölçeklerin öğretmen adaylarına yönelik hazırlandığı tespitinden yola çıkılarak görev başındaki öğretmenlerin tutum düzeylerini tespit edebilecek ölçeklerin hazırlanmasının ve araştırmaların yapılmasının faydalı olacağı düşünülmüştür. Müzik eğitimi alanına yönelik hizmet içi eğitim faaliyetlerinin müzik öğretmenlerinin iş doyumlarını ve mesleğe yönelik tutum düzeylerini yükselttiği görülmüş ve MEB'in özellikle alana yönelik hizmet içi eğitim faaliyetlerine ağırlık vermesi gerektiği önerilmiştir.