Myra ve Andriake antik kentleri tarihi eserlerinde bozunmaya sebep olan mikrokoloniyal mantarlara bazı bitki uçucu yağlarının antifungal etkileri

Bu çalışma; Antalya ili, Demre ilçesinde mevcut olan antik kentlerden Myra ve Andriake'de bulunan tarihi eserlerde bozunmaya sebep olan mikrokoloniyal mantarların gelişimi üzerine, bazı bitki uçucu yağların antifungal etkilerini belirleyebilmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Tezin arazi çalışmaları 2020-2023 yılları arasında yapılmış olup, antifungal etkileri açısından incelenmek istenen bitki türleri olarak; Salvia dorystoechas B.T. Drew (Syn: Dorystaechas hastata Boiss. ve Heldr. Ex Benth. (Devren kekiği) (Lamiaceae), Sideritis congesta P. H. Davis & Hub.-Mor. (Başak çayı) (Lamiaceae), Hypericum perforatum L. (Sarı kantaron) (Hypericaceae) ve Aloysia citriodora Palau (Limon otu) (Verbenaceae) seçilmiştir. Ülkemizin kültürel mirası açısından oldukça önemli olan Myra ve Andriake antik kentlerinde, tarihi eserlerde renk değişikliğine, krater şeklinde çukurlara, pul pul dökülmelere ve kabarmalara neden mikrokoloniyal mantarlar in vitro koşullarda izole edilip çoğaltılmış ve seçilen bitki esansiyel yağlarının üç farklı konsantrasyonda (%0,1, %1, %3), hem enfekte taş örnekleri hem de fungus kültürleri üzerinde etkisi ortaya konulmuştur. Myra ve Andriake antik kentlerinde, tarihi taş yapılar üzerinde enfeksiyon meydana gelen, otuz ayrı örneklem noktasından alınan parçacıklarda; Sarcinomyces, Capnobotryella, Cladosporium ve Coniosporium cinslerine ait türlere rastlanmış olup S. dorystoechas ve H. perforatum bitkilerinden elde edilen esansiyel yağların Myra ve Andriake antik kentinden tespit edilen Sarcinomyces, Capnobotryella ve Coniosporium üyeleri üzerinde, S. congesta bitkisinden elde edilen esansiyel yağın Sarcinomyces üyeleri üzerinde yüksek konsantrasyonlarda uygulanmasıyla güçlü antifungal etki oluşturduğu, fungus türlerinin gelişimlerini zayıflattığı tespit edilmiştir. Çalışmamızda ayrıca; A. citriodora'ya ait esansiyel yağın düşük dozlarda Sarcinomyces türleri üzerinde etki gösterdiği; S. dorystoechas bitkisinden elde edilen esansiyel yağın da yüksek konsantrasyonlarda Cladosporium üyelerinin gelişimini etkilediği gözlenmiştir.