Myrtus communis L. bitkisinin nöroprotektif etkili fitoterapötik olarak değerlendirilmesi

Bu tez çalışmasında, Myrtaceae familyasından Myrtus communis L. bitkisinin, kültürü yapılan beyaz meyveli (Hambeles) ve siyah meyveli (Yakup) çeşitlerine ait bitki örneklerinin yaprak örnekleri 12 ay boyunca toplanmış, olgun meyve örnekleri de alınmıştır. Yaprak ve meyve örneklerinden hareketle etanol ekstreleri hazırlanmış ve asetilkolinesteraz (AChE) ve bütirilkolinesterazdan (BChE) oluşan kolinesteraz enzim ailesi ile tirozinaza (TYR) karşı in vitro inhibitör aktiviteleri yönünden ELISA yöntemiyle test edilmiştir. Polifenollerce zengin olduğu bilinen bitkinin 12 ay boyunca toplanan Hambeles ve Yakup çeşitlerinin yaprak ekstreleri ile iki çeşide ait meyve ekstrelerinin fenolik bileşiklerinin tespit edilmesi amacıyla sıvı kromatografisi-kütle spektrofotometresi (LC-MS) tekniği ile toplam 26 adet ekstre üzerinde fitokimyasal analizler gerçekleştirilmiştir. Ekstrelerde toplam fenol ve flavonoit miktar tayini yapılmış, LC-Q-ToF-MS ile ekstrelerde ortak olan fenolik bileşiklerin; galloil glukoz izomeri 1 ve 2, kinik asit izomeri, galloil kinik asit izomeri 1, 2 ve 3, striktinin izomeri 1 ve 2, digalloil kinik asit izomeri, digalloil-hekzahidroksifenoil-glukoz izomeri 1 ve 2, trigalloil glukoz, mirisetin galloil hekzosit, mirisetin galaktozit, mirisetin galloil ramnopiranozit, mirisetin-3-O-arabinozit, mirisetin-3-O-ramnozit, kemferol-O-galloil-hekzosit ve kersetin ramnozit olduğu tespit edilmiştir. En yüksek kolinesteraz inhibisyonuna yol açan Hambeles çeşidinin Ocak ayına ait yaprak ekstresinin IC50 değeri 18,49 ± 3,50 g/mL olarak hesaplanmıştır. Referans olarak kullanılan galantamin, AChE ve BChE'a karşı sırasıyla IC50 değerleri 1,33 ± 0,11 ve 37,69 ± 2,93 µg/mL olarak bulunmuştur. Ekstreler TRY'a karşı 7,14 ± 3,03 – 17,32 ± 1,98 µg/mL arasında olmak üzere düşük inhibisyona yol açmıştır. Ayrıca kolinesteraz enzim inhibitör aktivite deneylerimizde en yüksek inhibisyon gösteren Hambeles çeşidinin Ocak ayında toplanan yaprak ekstresinin SHSY-5Y hücrelerinde 6-OHDA aracılığıyla oluşturulan nörotoksisiteye karşı etkisi incelenmiştir. Buna göre; hücre canlılık analizleri ile uyumlu olarak en yüksek sitotoksik değerin 24 saat 100 µM 6-OHDA'nın ön uygulamasının ardından 24 saat süre ile uygulanan ekstrenin 100 µg/mL konsantrasyonunda olduğu gözlenmiştir. Bu çalışma, ülkemizde kültürü yapılan M. communis'e ait yaprak ve meyve ekstrelerinin kolinesteraz ve TYR enzim inhibisyonu ve hücre kültürü yöntemleri ile nöroprotektif etkisi ile fenolik bileşenleri açısından fitokimyasının yıllık bazdaki değişimlerinin incelendiği ilk çalışmayı teşkil etmektedir.