Nadir yer elementleri: Türkiye'nin nadir yer element kaynakları

Nadir yer elementleri (NYE) periyodik tabloda atom numaraları 57'den (Lantanyum- La) 71'e (Lutesyum- Lu) kadar olan ve kimyasal olarak benzer özellikler gösteren 15 elementi içermektedir. Bu elementlere ayrıca lantanid grubu elementler de denilmektedir. Atom sayısı 39 olan itriyum (Y) ile atom numarası 21 olan skandiyum (Sc) elementleri de benzer iyon çapları ve küçük atomik çapları nedeniyle NYE grubuna dahil edilmektedir. Son yıllarda Nadir Yer Elementlerinin önemi çok daha fazla artmıştır, savunma sanayisinde ve dijitalleşen teknolojide özellikle ham madde olarak kullanılması buna sebep olmuştur. Nadir Yer Elementleri, parlak, demir, gri veya gümüş renginde olabilirler. Genel olarak yumuşak, kolayca şekil alma ve kolayca tepkimeye girebilme karakteristiğine sahiptirler. Ergime noktaları bulundukları seri boyunca ileri gittikçe artar. Nadir yer elementlerinin tedariki, artan talebe rağmen düşmektedir. Çin tek başına global tüketimin %60'ını sağlamaktadır. Çin küresel arzın %95'ini temsil etmeleri ve ihracatlarını kesme sürecinde olmaları nedeniyle, kısa vadede muhtemelen nadir toprak elementi tüketimine hakim olmaya devam edeceklerdir. Çin ihracat kotasını düşürmekte ve nadir toprak elementlerinin fiyatları yükselmektedir. Bu dünyadaki diğer ülkelerin bu işe girmesini düşünmeye itmektedir. Bu düşüş spekülasyonlara, potansiyel talep ve fiyatlandırmaya ne olacağına dair endişelere yol açmaktadır. Türkiye'nin Nadir Yer Elementi yatağı ve cevherleşmelerini, kökenine göre dört grupta incelenebilir. İlk olarak karbonatit-alkali magmatitlerle ilişkili yataklardır. Kızılcaören (Eskişehir) ve Kuluncak (Malatya) sırasıyla %2.9 ve %0.7 toplam NYE tenörüne sahiptir ve en bilinen yataklardır. Düşük TNYE tenörüne sahip Keban (%0.05) ve Divriği (%0.13) cevherleşmeleri floritçe zengindir. Sonuç olarak, ülkemizin nadir yer elementleri bakımından potansiyel olabilecek sahaları dikkatli bir şekilde incelenmelidir.