Nakit esaslı ve tahakkuk esaslı devlet muhasebesi sistemlerinin karşılaştırması ve Türkiye uygulaması

GAZİOĞLU, Pelin, Nakit Esaslı ve Tahakkuk Esaslı Devlet MuhasebesiSistemlerinin Karşılaştırması ve Türkiye Uygulaması, Yüksek Lisans, Ankara,2007Geçmiş yıllarda ülkemizdeki kamu kurumları birbirinden farklı muhasebesistemleri kullanmaktaydı. Bu durum, devlet muhasebesinde uygulama birliğininolmaması sonucunu doğurduğu gibi kurumlar arasında karşılaştırma yapma olanağıvermemekteydi. Sadece bütçede yer alan gelir ve giderler izlenmekte, bilgi ihtiyacıolanlara zamanlı ve doğru bilgi sunulamamaktaydı. Yukarıda belirtildiği gibi pek çokkonuda yetersiz kalan nakit esaslı devlet muhasebesi, ülkemizde uzun yıllaruygulanmış, yaşanan gelişmelerle birlikte nakit esasının yetersizlikleri gözönündebulundurularak devlet muhasebe sisteminde bir değişim sağlanmıştır. Bu çerçevedeyapılan düzenlemelerle, kamuda muhasebe birliği sağlanmış ve hesaplarıntoplulaştırılmasını sağlayan bir muhasebe sistemi oluşturulmuştur.Nakit esaslı devlet muhasebe sistemi; gelirleri tahsil edildiğinde, giderleri iseödendiğinde kayıt altına almakta, tahakkuk esaslı devlet muhasebesi ise gelirleri vegiderleri tahakkuk ettiğinde kayıt altına almaktadır. Yapılan düzenleme ile nakit esaslıdevlet muhasebesi sisteminden tam anlamıyla vazgeçilmeyerek tahakkuk esaslısistemle birarada yürütülebilen bir muhasebe sistemi oluşturulmuştur. Geçmişyıllarda muhasebe verilerinden yalnızca bütçe sonuçlarını elde etmek mümkünken,yeni düzenleme ile faaliyet sonuçlarının da alınabilmesi mümkün olmuştur. Buşekilde devlet muhasebesi, bütçede yer alan gelir ve giderler yanında devletin borçve alacakları ile mal varlığını da izleyebilen bir muhasebe sistemi haline gelmiştir.Çalışma üç bölümden oluşmaktadır:Birinci bölümde; devlet muhasebesinin genel özellikleri, kapsamı, amacı, kayıtyöntemleri, muhasebe sistemlerine değinilerek, devlet muhasebesi alanındakigelişmeler ele alınmıştır.İkinci bölümde; nakit esaslı devlet muhasebesinin eksiklikleri gözönündebulundurularak, uygulanmaya başlanan tahakkuk esaslı devlet muhasebesininözellikleri karşılaştırılmış, yapılan düzenleme ile beraber sağlanan faydalar üzerindeyoğunlaşılarak muhasebe sistemimize getirdikleri anlatılmıştır.Üçüncü bölümde ise; iki sistemin hesap planları açısından karşılaştırılmasınısağlamak amacıyla uygulama örnekleri yapılmış ve hesaplar açısından tahakkukesaslı devlet muhasebesi sisteminin sağladığı üstünlükler anlatılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda, devlet muhasebesinde gerçekleştirilenyeniliğin; ihtiyaç duyulduğunda istenilen detayda bilgi vererek, kurumsal mali tablolarüretilmesine olanak verdiği, devletin gelir ve giderlerini vade ayrımına tabi tutması ilemali şeffaflık ve hesap verilebilirliği de sağlayarak muhasebeden beklenilenlerigerçekleştirdiği ve devletin borç ve alacakları ile mal varlığını da izleyebilen birmuhasebe sistemi oluşturulduğu görülmüştür.Anahtar Sözcükler1. Devlet Muhasebesi2. Muhasebe Sistemleri3. Nakit Esası4. Tahakkuk Esası